XuatChung.comXuất Chúng
Hát, nhịp điệu và nhạc cụ đầu đời

Con nghe một lần là hát lại được: nhận ra đôi tai nhạc của trẻ và nuôi nó ở nhà

Trẻ nhớ giai điệu nhanh, nghe ra chỗ lạc tông, phân biệt tiếng nhạc cụ: những biểu hiện của đôi tai nhạc, cách nuôi ở nhà và vì sao không nên dán nhãn hay khoe con.

Girl around six standing on tiptoe tapping steel cups filled with different water levels on a kitchen counter in Nghệ An, mother watching from a doorway, side view

Có những đứa trẻ nghe một bài vài lần là hát lại gần đúng, nghe ai hát lạc là nhăn mặt, nghe tiếng nhạc là đoán được đàn hay sáo. Đó là những biểu hiện thường được gọi chung là "tai nhạc" — khả năng nghe ra, nhớ và phân biệt các yếu tố của âm thanh. Nó không phải một năng lực duy nhất, mà gồm nhiều mặt khác nhau, và trẻ có thể mạnh mặt này mà bình thường ở mặt khác.

Bài này giúp cha mẹ nhận ra các biểu hiện ấy mà không biến chúng thành bài kiểm tra, cách nuôi đôi tai của con ở nhà bằng những việc nhỏ, và vì sao điều tốt nhất cha mẹ có thể làm là đừng dán nhãn. Trẻ hát lạc tông nhiều cũng có phần dành riêng — vì tai nhạc là thứ lớn lên được.

"Tai nhạc" gồm những gì: tách ra để nhìn rõ

Nhớ giai điệu. Con nghe một bài ít lần đã nhớ được đường đi lên xuống của nó, ngân lại được dù chưa thuộc lời. Đây là biểu hiện cha mẹ hay nhận ra nhất.

Nhận ra cao thấp. Con biết tiếng này cao hơn tiếng kia, nhận ra khi ai đó hát lạc khỏi giai điệu quen. Trẻ nhỏ thường diễn đạt bằng "nghe kỳ kỳ" hơn là "sai tông".

Hát đúng cao độ. Nghe ra là một chuyện, hát ra đúng là chuyện khác. Có trẻ nghe rất tinh mà hát còn lệch, vì giọng chưa điều khiển được theo ý; ngược lại cũng có.

Phân biệt âm sắc. Con nhận ra giọng người quen qua điện thoại, phân biệt tiếng đàn với tiếng sáo, nghe ra tiếng trống trong một bản nhạc đông nhạc cụ.

Cảm nhịp. Con giữ được phách đều, nhận ra khi nhạc nhanh lên hay chậm lại. Mặt này đôi khi đi riêng với khả năng nghe cao độ.

Nhạy với cảm xúc của nhạc. Con nói được bài này vui, bài kia buồn, bài nọ "như sắp có chuyện". Đây cũng là một phần của nghe nhạc, và không cần học nhạc lý mới có.

Những biểu hiện cha mẹ hay kể

Dưới đây là những chuyện thường được nhắc khi trẻ có đôi tai nhạc nhạy. Đọc để nhận ra, không dùng như danh sách để chấm:

  • Hát lại được đoạn nhạc quảng cáo, nhạc chuông chỉ sau vài lần nghe.
  • Ngân được giai điệu bài hát mà người lớn đang ư ử, dù không biết bài.
  • Phản ứng khi ai đó hát lạc: nhăn mặt, cười, hoặc hát lại "cho đúng".
  • Tự gõ, tự bấm ra lại một giai điệu quen trên đàn đồ chơi, trên cốc nước.
  • Nhận ra cùng một bài dù được hát bằng giọng khác, nhạc cụ khác, nhanh chậm khác.
  • Thích đặc biệt một âm thanh nào đó — tiếng chuông, tiếng mưa, tiếng còi tàu — và bắt chước rất giống.

Có những biểu hiện này không có nghĩa con "sẽ thành nhạc sĩ"; không có chúng cũng không có nghĩa con "không có khiếu". Đôi tai của trẻ thay đổi nhiều theo những gì con được nghe và được làm trong nhiều năm.

Cảm âm tuyệt đối: hiếm, thú vị, nhưng không cần đi tìm

Cảm âm tuyệt đối là khả năng gọi tên hoặc hát ra một nốt nhạc mà không cần nốt mẫu để so. Đây là khả năng được giới nghiên cứu quan tâm nhiều, được cho là hiếm trong dân số chung, và có liên quan đến việc tiếp xúc âm nhạc từ rất sớm, cùng nhiều yếu tố khác còn đang được bàn. Phần lớn nhạc công giỏi không có cảm âm tuyệt đối; họ dùng cảm âm tương đối — nghe khoảng cách giữa các nốt — và điều đó đủ cho hầu hết việc làm nhạc.

Vì vậy, cha mẹ không cần tìm cách "kiểm tra" xem con có cảm âm tuyệt đối không. Việc đó không giúp con vui hơn với âm nhạc, và dễ biến việc nghe thành một bài thi. Nếu một ngày con tự nói "tiếng chuông cửa nhà mình là nốt Sol", chỉ cần thích thú cùng con và hỏi thêm con nghe ra bằng cách nào.

Quan trọng hơn nhiều là cảm âm tương đối — nghe được giai điệu đi lên hay đi xuống, xa hay gần — vì đó là phần ai cũng nuôi được qua việc hát và nghe mỗi ngày.

Nói cách khác, nếu phải chọn một mục tiêu cho đôi tai của con, hãy chọn "nghe ra được nhạc đang đi đâu" chứ không phải "gọi đúng tên nốt". Mục tiêu thứ nhất mở đường cho hát, cho chơi đàn, cho thưởng thức; mục tiêu thứ hai chỉ là một khả năng đặc biệt, thú vị nhưng không cần thiết.

Nuôi đôi tai của con ở nhà: những việc nhỏ, đều đặn

Không cần đàn hay phần mềm. Các việc dưới đây dùng giọng hát và đồ sẵn có, mỗi lần vài phút:

  1. Ngân cùng một nốt: người lớn ngân một âm "a" dài, con ngân theo cho thật giống. Rồi đổi vai. Đây là cách luyện khớp cao độ nhẹ nhàng nhất.
  2. Tay đi theo giai điệu: khi hát, tay giơ lên cao ở chỗ giai điệu lên, hạ xuống thấp ở chỗ giai điệu xuống. Con nhìn và làm theo, dần dần tự làm.
  3. Cốc nước cao thấp: xếp vài cốc thép đựng lượng nước khác nhau, gõ nhẹ và hỏi cốc nào kêu cao nhất. Để con tự thêm bớt nước cho các cốc xếp thành một hàng từ trầm đến cao.
  4. Hát lại câu cuối: người lớn hát một câu ngắn, con hát lại câu đó. Lúc đầu chọn câu ba bốn chữ, dần dài hơn.
  5. Nghe đâu là khác: hát một bài quen, cố tình đổi một chỗ giai điệu. Hỏi con nghe thấy khác ở đâu. Con được làm "người phát hiện", thường rất thích.
  6. Nghe một nhạc cụ trong dàn: mở một bài có nhiều nhạc cụ, cùng con chỉ chú ý vào tiếng trống, lần sau chỉ chú ý vào tiếng đàn.

Đừng chấm đúng sai từng lần. Khi con ngân lệch, người lớn ngân lại chậm, gần với giọng con hơn, để con có chỗ bám. Đôi tai lớn lên nhờ được thử nhiều lần trong không khí thoải mái.

Ghi chép nhỏ của cha mẹ: để nhìn con lớn lên, không phải để đo

Nếu muốn theo dõi đôi tai nhạc của con, cách hợp nhất không phải là bài kiểm tra mà là một cuốn sổ quan sát. Mỗi lần thấy con làm điều gì thú vị với âm thanh — tự ngân lại một bài, nhận ra tiếng sáo trong bản nhạc, phát hiện ai hát lạc — ghi lại một dòng: ngày nào, con làm gì, con nói gì. Không ghi điểm, không ghi "giỏi" hay "kém".

Vài tháng sau đọc lại, bạn sẽ thấy đường đi của con hiện ra rõ ràng: những thứ trước kia con chưa làm được, giờ đã làm tự nhiên. Đó là cách so con với chính con hôm qua, đúng tinh thần nuôi tài lẻ ở nhà. Cuốn sổ cũng giúp bạn nhận ra con hứng thú với mặt nào nhất — giai điệu, nhịp, âm sắc hay cảm xúc của nhạc — để tạo thêm dịp cho đúng mặt đó.

Thêm vào sổ vài bản ghi âm ngắn con hát, con gõ, kèm ngày tháng. Giữ trong gia đình, không cần đăng lên mạng. Khi con lớn, cuốn sổ ấy là món quà đặc biệt: con được đọc lại chuyện tuổi thơ âm nhạc của mình qua mắt cha mẹ.

Khi con hát lạc tông nhiều

Không phải trẻ nào cũng hát đúng giai điệu sớm. Nhiều trẻ mẫu giáo, thậm chí học sinh tiểu học, hát lạc khá nhiều — và phần lớn trường hợp, đó là kỹ năng chưa được luyện đủ chứ không phải thiếu khả năng. Giọng trẻ cần thời gian để học cách đi theo điều tai nghe, giống như tay cần thời gian để học viết.

Những việc giúp ích: hát cùng con thật nhiều, chọn bài quãng hẹp, hát chậm, hát ở tầm giọng của con thay vì tầm giọng người lớn, và ngân cùng một nốt như trong phần trên. Tránh những câu như "con hát dở", "con không có khiếu", vì trẻ dễ tin và thôi hát — mà thôi hát là cách chắc chắn nhất để không bao giờ hát đúng.

Nếu con có vẻ không nghe rõ âm thanh nói chung — hay hỏi lại, không phản ứng khi được gọi, chậm nói — thì đó không còn là chuyện tai nhạc mà là chuyện thính lực. Hãy đưa con đi khám tai mũi họng để kiểm tra.

Một điều đáng nhớ nữa: trẻ hát lạc tông vẫn có thể rất mê âm nhạc, mê nhịp, mê nghe, mê gõ. Hát đúng cao độ chỉ là một mặt của đôi tai nhạc. Đừng để chuyện lạc tông lấn mất những niềm vui âm nhạc khác của con.

Đừng biến đôi tai của con thành nhãn dán

Không khoe con trước khách. Bắt con "nghe rồi hát lại cho cô chú xem" biến khả năng của con thành tiết mục. Nhiều trẻ thấy áp lực và thôi thể hiện. Nếu khách tò mò, để con tự quyết có muốn hát hay không.

Không so với anh chị em. Đứa này tai thính, đứa kia nhịp tốt, đứa nọ thích nghe hơn thích hát. Trong một nhà, mỗi đứa trẻ có cách vui riêng với âm nhạc, không đứa nào cần được xếp trên đứa nào.

Không gọi con là "thiên tài âm nhạc". Nhãn lớn đặt lên con một kỳ vọng phải giữ. Khi gặp bài khó, con dễ nghĩ "mình không còn giỏi nữa" và bỏ cuộc. Lời khen cụ thể vào việc con làm an toàn hơn nhiều.

Tôn trọng khi con nhạy cảm với âm thanh. Trẻ tai thính đôi khi khó chịu với tiếng ồn, tiếng hát lạc, tiếng loa rè. Đừng chê con khó tính; giúp con có chỗ yên tĩnh khi cần. Nếu sự khó chịu với âm thanh mạnh đến mức ảnh hưởng sinh hoạt hằng ngày, nên hỏi bác sĩ.

Để con quyết con muốn đi tiếp đến đâu. Tai nhạc là một món quà, không phải một nghĩa vụ. Con có thể dùng nó để học nhạc nghiêm túc, hoặc chỉ để nghe nhạc thú vị hơn cả đời — cả hai đều đáng quý.

Câu hỏi thường gặp

Làm sao biết con có tai nhạc tốt hay chỉ là trí nhớ tốt?

Hai thứ này đan vào nhau và không cần tách bạch. Nhớ giai điệu chính là một phần của tai nhạc. Thay vì tìm cách phân loại, hãy quan sát con thích làm gì với âm thanh và tạo thêm dịp cho điều đó.

Con hát đúng giai điệu nhưng sai lời liên tục, có sao không?

Không sao. Nhớ giai điệu và nhớ lời là hai việc khác nhau, trẻ nhỏ thường nhớ giai điệu trước. Lời sẽ đúng dần khi con lớn và nghe rõ hơn; có thể hát chậm, rõ lời cùng con mà không cần sửa liên tục.

Có nên cho con học đàn sớm để giữ cảm âm?

Đó là quyết định của mỗi gia đình, tuỳ con muốn và điều kiện. Dù có học hay không, những việc ở nhà như hát cùng con, nghe nhiều kiểu nhạc, ngân cùng một nốt vẫn có ích cho đôi tai của trẻ. Đừng vội chỉ vì lo "lỡ mất thời điểm".

Trẻ nghe tiếng ồn là bịt tai, có phải vì tai nhạc quá nhạy?

Có trẻ khó chịu với tiếng to đơn giản vì tai còn nhạy, và điều đó khá phổ biến. Nhưng nếu con phản ứng mạnh với nhiều loại âm thanh, kèm khó khăn trong giao tiếp hay sinh hoạt, nên đưa con đi khám để được đánh giá đầy đủ thay vì tự kết luận.

Ứng dụng luyện tai trên điện thoại có nên cho con dùng?

Một số ứng dụng có thể giúp trẻ lớn tập nghe cao độ, nhưng không cần thiết với trẻ nhỏ. Hát và nghe cùng người thật vẫn hiệu quả và gần gũi hơn. Nếu dùng, chọn loại không quảng cáo, giới hạn thời gian và nhớ tính vào thời gian dùng màn hình.

Con không có biểu hiện gì đặc biệt về âm nhạc, có nên lo?

Không cần lo. Mỗi đứa trẻ có những điều mình thích riêng, và âm nhạc có thể là sở thích bình thường hoặc không phải sở thích của con. Cứ để âm nhạc có mặt trong đời sống gia đình; con thích đến đâu là chuyện của con.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138