XuatChung.comXuất Chúng
Hát, nhịp điệu và nhạc cụ đầu đời

Cho con nghe nhạc gì: dân ca, nhạc cụ dân tộc, nhạc không lời và nhạc các nước

Lập "giỏ nghe" cho cả nhà: nhạc thiếu nhi, dân ca ba miền, nhạc cụ dân tộc, nhạc không lời và nhạc các nước — cùng cách nghe chủ động với con mà không thành giờ học.

Grandfather and granddaughter sitting on a wooden porch in Lâm Đồng listening to an old radio, pine trees behind, misty morning, both seen from behind

Trẻ nhỏ thường cởi mở với âm thanh lạ hơn người lớn, nên những năm đầu đời là lúc tốt để con được nghe thật nhiều kiểu nhạc khác nhau. Không cần giáo trình hay danh sách "nhạc tốt cho trí não". Một gia đình chịu khó đổi món nghe — hôm nay bài thiếu nhi, mai câu hò của bà, kia bản nhạc không lời, nọ bài hát tiếng nước ngoài — đã cho con một đôi tai rộng mở hơn mọi lớp học.

Bài này gợi ý một "giỏ nghe" cho cả nhà, cách giới thiệu nhạc cụ dân tộc với con, những cách nghe chủ động vui mà không thành giờ học, và nói thẳng về lời đồn nghe nhạc làm trẻ thông minh hơn.

Vì sao nên cho con nghe nhiều kiểu nhạc

Đôi tai của trẻ quen dần với những âm thanh con nghe thường xuyên. Nghe nhiều kiểu nhạc, con làm quen với nhiều cách sắp xếp âm thanh: điệu ngũ cung của dân ca Việt, hoà âm của nhạc phương Tây, nhịp lẻ của vài điệu nhạc nước khác, âm sắc của đàn bầu bên cạnh tiếng piano. Khi lớn hơn, những thứ đã quen từ nhỏ sẽ dễ nghe, dễ thích hơn những thứ hoàn toàn lạ.

Ngoài chuyện âm nhạc, nghe đa dạng còn là một cách cho con biết thế giới rộng. Một bài dân ca kể chuyện vùng đất của ông bà, một bài hát tiếng nước ngoài gợi câu hỏi "người ta nói tiếng gì", một bản nhạc không lời cho con tự tưởng tượng chuyện. Mỗi lần như vậy là một cánh cửa nhỏ mở ra.

Điều này không có nghĩa phải bỏ nhạc thiếu nhi quen thuộc. Bài thiếu nhi vẫn là món chính vì lời hợp tuổi, giai điệu dễ hát theo. Nghe đa dạng chỉ là thêm món phụ vào bữa, để con không chỉ biết một vị.

Một "giỏ nghe" cho cả nhà

Bảng dưới gợi ý các loại nhạc nên có trong giỏ, vì sao đáng nghe và lúc hợp để mở. Không cần đủ hết; xoay vòng theo tuần là được.

Loại nhạcĐáng nghe vìLúc hợp để mở
Bài thiếu nhi Việt NamLời hợp tuổi, dễ hát theo, nhiều bài gắn với trường lớpKhi chơi, khi đi xe, khi cả nhà cùng hát
Đồng dao, dân ca ba miềnNhịp đều, giọng gần với tiếng nói; con nghe được quan họ, hò, lý, ví giặm, bài chòiKhi ông bà ở nhà, khi kể chuyện quê
Nhạc cụ dân tộc độc tấuÂm sắc riêng của đàn bầu, đàn tranh, sáo trúc, đàn t'rưngBuổi sáng, lúc vẽ, lúc chơi yên
Nhạc không lời phương TâyCho con nghe dàn nhạc, piano, violin; không có lời nên con tự tưởng tượngLúc vẽ, lúc xếp hình, trước giờ ngủ
Bài hát của các nướcLàm quen với ngôn ngữ, nhịp điệu khácKhi xem bản đồ, khi nói về một nước
Nhạc tuổi trẻ của cha mẹ, ông bàCon hiểu người thân qua bài hát họ yêuBữa cơm cuối tuần, khi ôn kỷ niệm

Với nhạc có lời dành cho người lớn, nghe trước lời bài hát. Những bài có nội dung bạo lực, thô tục, chuyện người lớn thì để dành khi con đủ lớn. Phần lớn còn lại đều nghe được, kể cả bài buồn — trẻ cũng cần biết âm nhạc chứa được nỗi buồn.

Mỗi tuần có thể chọn một "món chính" mới cho giỏ: tuần này nghe quan họ, tuần sau nghe tiếng đàn tranh, tuần sau nữa nghe một bài hát của một nước con mới biết tên. Ghi lại trên một tờ giấy dán tủ lạnh những gì cả nhà đã nghe, con sẽ thích nhìn danh sách dài ra.

Giới thiệu nhạc cụ dân tộc cho con

Đàn bầu. Chỉ một dây mà kêu được cả câu nhạc nhờ cần đàn uốn để đổi cao độ. Cho con nghe một đoạn rồi hỏi: con đoán đàn này có mấy dây? Câu trả lời "một" thường làm trẻ ngạc nhiên.

Đàn tranh. Nhiều dây căng trên mặt đàn dài, người chơi gảy và nhấn để luyến. Tiếng trong, lấp lánh. Con có thể liên hệ ngay với chiếc đàn dây chun tự làm ở nhà: nhiều dây, mỗi dây một tiếng.

Sáo trúc. Làm từ ống trúc, khoét lỗ. Tiếng sáo gợi cánh đồng, con trâu, buổi chiều quê. Con thổi ống hút cũng là một kiểu "sáo" nhỏ.

Đàn t'rưng. Các ống tre dài ngắn khác nhau xếp thành hàng, gõ bằng dùi. Ống dài kêu trầm, ống ngắn kêu cao — đúng quy luật con đã tự khám phá với cốc nước hay ống hút.

Cồng chiêng Tây Nguyên. Không gian văn hoá Cồng chiêng Tây Nguyên được UNESCO ghi danh là di sản văn hoá phi vật thể. Cho con nghe dàn cồng chiêng, nói về những buổi lễ, đêm hội quanh đống lửa. Nhịp và tiếng vang của cồng chiêng rất khác nhạc trong ti vi.

Đàn đá. Những thanh đá gõ ra tiếng — chuyện "đá biết hát" luôn làm trẻ tò mò. Đó cũng là lúc giải thích rằng vật gì rung lên được đều có thể thành nhạc.

Nghe chủ động cùng con: vui mà không thành giờ học

Nghe thụ động là để nhạc chạy nền; nghe chủ động là cùng con chú ý vào nhạc trong vài phút. Mỗi lần chỉ cần chọn một cách:

  • Đoán nhạc cụ: nghe một đoạn, hỏi con nghe thấy tiếng gì — trống, đàn, sáo, giọng người? Trẻ nhỏ chỉ cần phân biệt "tiếng gõ" và "tiếng thổi".
  • Vẽ theo nhạc: mở một bản không lời, đưa con bút sáp và tờ giấy to. Nhạc nhanh vẽ nét gì, nhạc chậm vẽ nét gì? Không có tranh đúng sai.
  • Cử động theo nhạc: nhạc nhẹ thì đi rón rén như mèo, nhạc mạnh thì bước như voi, nhạc nhanh thì chạy nhẹ quanh phòng.
  • Kể chuyện cho bản nhạc: sau khi nghe, hỏi con bản nhạc kể chuyện gì. Có trẻ nghe ra cơn bão, có trẻ nghe ra con chim đi lạc.
  • Nghe lại sau một tuần: mở lại một bản đã nghe và hỏi con có nhận ra không, lần này nghe thấy thêm gì.
  • Hỏi con thích hay không, vì sao: không đòi con phải thích. "Con không thích vì ồn quá" cũng là một nhận xét về âm nhạc đáng ghi nhận.

Năm đến mười phút là đủ, và dừng lại khi con mất hứng. Nghe chủ động hiệu quả hơn khi nó hiếm và vui, hơn là khi nó thành nhiệm vụ mỗi ngày.

Âm nhạc sống quanh nhà: không cần vé, không cần nhà hát

Nghe nhạc không chỉ là bấm nút. Quanh nhà thường có rất nhiều âm nhạc sống mà người lớn đi qua không để ý: ông hàng xóm chiều nào cũng thổi sáo, nhóm các bác hát với nhau ở công viên buổi sáng, ban nhạc nhỏ trong một đám cưới đầu ngõ, buổi văn nghệ của tổ dân phố, tiếng khèn, tiếng đàn ở các phiên chợ vùng cao, đội lân tập trống trước rằm tháng Tám.

Đưa con đứng lại nghe vài phút là một trải nghiệm khác hẳn nghe qua loa. Con nhìn thấy người thật làm ra âm thanh, thấy tay bấm, môi thổi, dùi gõ; con cảm được âm thanh to nhỏ theo khoảng cách. Nếu người chơi vui vẻ, có thể để con hỏi một câu: "Cái này làm bằng gì ạ?" — nhiều người rất sẵn lòng cho trẻ xem nhạc cụ của mình.

Vài điều cần nhớ khi nghe nhạc ngoài đường: đứng xa loa và trống lớn, nhất là với trẻ nhỏ; giữ con trong tầm tay ở chỗ đông người; không để con chạm vào nhạc cụ của người khác khi chưa được phép. Về nhà, hỏi con nhớ nhất điều gì, có khi con sẽ muốn làm thử một chiếc "sáo" hay "trống" giống vậy bằng đồ trong nhà.

Những lần nghe nhạc sống tình cờ như thế thường đọng lại lâu hơn mọi danh sách phát, vì nó gắn với một buổi chiều, một con phố, một người cụ thể.

Ở nhà có ông bà, cô chú biết chơi một nhạc cụ nào đó — cây đàn ghi ta cũ, chiếc sáo trúc, cây đàn nguyệt — thì đó là nguồn âm nhạc sống quý nhất. Nhờ người thân chơi một bài cho con nghe ngay cạnh, để con ngồi sát, nhìn tay bấm, có khi được chạm thử một dây đàn dưới sự cho phép của người chơi.

Nghe nhạc có làm trẻ thông minh hơn? Nói thẳng về lời đồn

Lời đồn "nghe nhạc cổ điển làm trẻ thông minh" thường được gắn với cái gọi là hiệu ứng Mozart. Nghiên cứu gốc vào những năm 1990 làm trên người lớn, đo một kỹ năng không gian trong thời gian ngắn ngay sau khi nghe nhạc, chứ không nói về trẻ em hay trí thông minh lâu dài. Các nghiên cứu sau đó cho kết quả không nhất quán, và cách hiểu "cho bé nghe nhạc cổ điển để thông minh hơn" là một bước suy diễn xa so với điều đã được đo.

Vì vậy, đừng chọn nhạc cho con theo tiêu chí "bổ não". Hãy chọn nhạc vì con thích, vì cả nhà thấy vui, vì nó mở ra một câu chuyện. Âm nhạc có nhiều giá trị thật — niềm vui, sự gắn kết, cách biểu đạt cảm xúc, sự chú ý khi lắng nghe — mà không cần gán thêm lời hứa về chỉ số thông minh.

Cũng không cần lo con "thiệt" nếu nhà không mở nhạc cổ điển. Một đứa trẻ được nghe bà hát, được hát cùng bố mẹ, được nghe đủ kiểu nhạc trong đời sống đã có một môi trường âm nhạc rất tốt.

Khi con chỉ muốn nghe đúng một kiểu nhạc

Có giai đoạn con chỉ đòi nghe một bài, một ca sĩ, một kiểu nhạc đang thịnh trên mạng. Đây là chuyện bình thường, nhất là ở tuổi tiểu học khi con muốn giống bạn bè. Cấm hay chê gu của con thường làm con bám chặt hơn và ngừng chia sẻ với cha mẹ chuyện mình nghe gì.

Cách nhẹ nhàng hơn là đổi lượt: con chọn một bài, bố mẹ chọn một bài, trên đường đi học hay trong bữa cơm. Hỏi con vì sao thích bài của con, và kể cho con vì sao mình thích bài của mình. Dần dần, giỏ nghe của cả nhà rộng ra từ cả hai phía — có khi bố mẹ cũng thích thêm vài bài của con.

Với nhạc nghe qua màn hình, điều đáng để ý không chỉ là bài hát mà còn là thời gian dùng thiết bị và những thứ tự phát tiếp theo. Khi có thể, cho con nghe bản thu âm thay vì video, và cài đặt hồ sơ dành cho trẻ trên ứng dụng nghe nhạc. Cách cài đặt thay đổi theo từng ứng dụng, nên kiểm phiên bản hiện hành.

Câu hỏi thường gặp

Trẻ sơ sinh nên nghe nhạc gì?

Với trẻ sơ sinh, giọng hát của người thân là thứ quý nhất. Nếu mở nhạc, chọn nhạc nhẹ, âm lượng nhỏ, loa đặt xa. Không cần danh sách đặc biệt; điều quan trọng là bé không bị ồn liên tục và có những lúc yên tĩnh.

Cho con nghe dân ca có quá khó với trẻ không?

Không. Nhiều câu hò, câu lý, bài đồng dao có nhịp đều, câu ngắn, rất hợp với trẻ. Chọn đoạn ngắn, kể cho con nghe bài hát nói về chuyện gì, hoặc nhờ ông bà hát trực tiếp thì càng dễ vào.

Con không thích nhạc không lời, có nên cố mở?

Không cần cố. Có thể thử lại vài tháng sau, hoặc mở trong lúc con vẽ, xếp hình thay vì bắt con ngồi nghe. Nhiều trẻ thích nhạc không lời hơn khi nó gắn với một hoạt động hay một câu chuyện.

Nghe bài hát tiếng nước ngoài có làm con nói ngọng tiếng Việt không?

Nghe bài hát tiếng nước ngoài không làm con nói ngọng tiếng Việt. Trẻ phân biệt được các ngôn ngữ khác nhau từ rất sớm. Nếu con chậm nói hoặc nói ngọng nhiều so với tuổi, nên đi khám để tìm nguyên nhân thay vì đổ cho bài hát.

Mỗi ngày nên cho con nghe nhạc bao lâu?

Không có con số chung. Điều đáng giữ là có lúc nghe, có lúc yên; âm lượng vừa phải; và nghe nhạc không chiếm hết thời gian chơi, vận động, trò chuyện của con. Nếu nhạc đi qua màn hình, tính chung vào thời gian dùng thiết bị.

Có nên mở nhạc khi con làm bài tập?

Tuỳ con và tuỳ bài. Một số trẻ làm việc tay chân như tô màu thấy dễ chịu hơn với nhạc nhẹ không lời, nhưng việc cần đọc hiểu, tính toán thường dễ tập trung hơn trong yên tĩnh. Có thể thử cả hai và hỏi con thấy thế nào.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138