XuatChung.comXuất Chúng
Hát, nhịp điệu và nhạc cụ đầu đời

Cha mẹ hát dở vẫn nên hát với con: vượt ngại và bắt đầu từ những câu thật đơn giản

Vì sao giọng hát của cha mẹ quý với con hơn loa, những nỗi ngại thường gặp và cách bắt đầu: hát nói, hát tên con, đổi lời, hát đối, chọn bài vừa giọng.

Young father in work clothes sitting on a bed in a rented room in Hồ Chí Minh City singing softly to a toddler held on his lap, both seen from behind, lamp light

Cha mẹ không cần hát hay để hát với con; với một đứa trẻ, giọng của người thân luôn là giọng đáng nghe nhất. Con không chấm giọng bạn. Con nghe được hơi ấm, nhìn được miệng bạn mấp máy, và cảm được bạn đang dành thời gian cho riêng con. Những thứ đó loa và màn hình không trao được.

Rất nhiều người lớn ngại hát vì từng bị chê lạc giọng, vì nghĩ mình "không có khiếu", hay đơn giản vì thấy ngượng. Bài này dành cho những người như vậy: hiểu vì sao hát với con đáng làm, gỡ từng nỗi ngại, và bắt đầu từ những cách đơn giản đến mức không ai gọi đó là "hát" được.

Vì sao giọng người thật quan trọng hơn bài hát hay

Khi bạn hát với con, con nhận về nhiều thứ cùng lúc. Con nghe giai điệu, nhưng cũng nhìn khẩu hình, nghe hơi thở, thấy nét mặt bạn đổi theo lời. Những tín hiệu này giúp trẻ nhỏ học ngôn ngữ và cảm xúc theo cách mà âm thanh từ loa không làm được. Bạn còn hát chậm lại được khi con chưa theo kịp, dừng lại khi con muốn nói, và đổi lời cho đúng chuyện đang xảy ra.

Một điều nữa ít ai nói: trẻ học thái độ với âm nhạc từ người lớn trong nhà. Một đứa trẻ thấy bố mẹ hát vu vơ khi nấu ăn, khi lau nhà sẽ hiểu rằng hát là việc bình thường của đời sống, ai cũng làm được. Một đứa trẻ chỉ thấy âm nhạc phát ra từ thiết bị, hoặc chỉ thấy người hát hay mới được hát, dễ nghĩ hát là việc của người có khiếu.

Hát cùng con cũng là một kiểu ở bên con. Mười phút hát trước giờ ngủ, năm phút hát đối trên đường đi học là những khoảnh khắc gần gũi mà con nhớ rất lâu — không phải vì giọng bạn hay, mà vì đó là giọng của bạn.

Những nỗi ngại thường gặp và điều thật sự xảy ra

"Mình hát lạc giọng, con học theo thì sao?" Con nghe nhạc từ rất nhiều nguồn: trường lớp, bạn bè, ông bà, các bài hát mở trong nhà. Một người thân hát chưa chuẩn không làm hỏng tai con. Nếu lo, bạn có thể vừa hát vừa mở nhỏ một bản thu cùng bài để có "chỗ dựa", rồi dần tắt đi.

"Mình không nhớ lời bài nào cả." Không cần nhớ. Hát "la la", hát âm "ư ừ", hoặc tự chế lời về chuyện đang làm đều được. Trẻ nhỏ thích lời bịa của bố mẹ không kém lời gốc.

"Ngượng lắm, nhất là khi có người khác." Bắt đầu ở chỗ chỉ có hai mẹ con, hai bố con: trong phòng tắm, lúc ru ngủ, trên xe. Không ai nghe ngoài con, và con là khán giả dễ tính nhất bạn từng có.

"Bố không quen hát, đó là việc của mẹ." Giọng trầm của bố cho con nghe một âm sắc khác. Nhiều ông bố bắt đầu bằng hát nói, đọc vè, hoặc ngân nga điệu nhạc không lời — vậy là đủ.

"Con lớn rồi, giờ mới hát thì kỳ." Trẻ tiểu học vẫn thích hát cùng cha mẹ nếu không bị ép. Có thể bắt đầu bằng bài con đang thích, nhờ con dạy lại cho mình — con sẽ rất thích được làm người dạy.

Bắt đầu bằng "nói có nhạc" khi chưa dám hát

Nếu hát hẳn một bài còn khó, hãy đi từ những thứ nằm giữa nói và hát. Không ai coi đây là biểu diễn, nhưng con vẫn nhận được nhịp và giai điệu:

  • Đọc đồng dao, đọc vè theo nhịp: nhịp bốn chữ đều đặn, vỗ tay theo từng chữ. Đây là cách người Việt hát với trẻ từ rất lâu, không cần cao độ chuẩn.
  • Kéo dài cuối câu: "Con ơi, ăn cơm nàoooo" — chỉ cần kéo dài và nâng giọng một chút ở chữ cuối là câu nói đã thành câu hát.
  • Nói theo nhịp khi làm việc: "Một, hai, ba, kéo áo lên; bốn, năm, sáu, xỏ tay vào". Đếm và nói theo nhịp giúp con hợp tác mà người lớn không phải "hát".
  • Ngân không lời: ư ử một giai điệu bất kỳ khi bế con, khi ru. Ngân thì không có lời nào để nhớ sai.
  • Hát theo ông bà: nhờ ông bà hát một câu hò, câu lý quen, bạn ngân theo phía sau. Cả ba thế hệ cùng hát là kỷ niệm đáng giữ.

Sau vài tuần làm những việc này, nhiều người lớn tự thấy mình đã hát lúc nào không biết. Ngượng giảm đi khi hát trở thành thói quen nhỏ chứ không phải "màn trình diễn".

Năm cách hát với con không cần biết bài nào

Khi đã quen ngân nga, thử những cách dưới đây. Mỗi cách đều dùng một giai điệu quen bất kỳ — bài thiếu nhi, bài dân ca, thậm chí giai điệu bạn tự nghĩ:

  1. Hát tên con: lấy một giai điệu quen, thay lời bằng tên con và việc con đang làm. Trẻ nhỏ thường cười rất tươi khi nghe tên mình trong bài hát.
  2. Hát kể chuyện đang làm: "Mẹ đang nhặt rau, rau muống xanh xanh, con ngồi bên cạnh, bóc vỏ hành". Lời không cần vần chuẩn, chỉ cần theo nhịp.
  3. Đổi một chữ trong bài quen: hát bài con thuộc nhưng cố tình đổi một chữ thành chữ ngộ nghĩnh, chờ con phát hiện và sửa lại. Con được làm người "bắt lỗi", rất thích.
  4. Hát đối: bạn hát một câu hỏi, con hát câu trả lời, theo cùng một giai điệu. "Con mèo đâu rồi?" — "Con mèo trên ghế". Hát đối có từ lâu trong dân ca, rất hợp để chơi với con.
  5. Hát theo con: khi con tự ngân một giai điệu, bạn ngân lại đúng giai điệu đó. Con thấy mình được làm người dẫn.

Năm cách này đều đặt con vào vai người cùng làm, không phải người nghe. Đó là điểm khác lớn nhất so với việc mở một danh sách nhạc thiếu nhi cho con nghe.

Chọn bài vừa giọng cả người lớn lẫn trẻ

Giọng trẻ nhỏ thường thoải mái ở vùng không quá trầm, không quá cao, và quãng hẹp. Bài vừa giọng con thì cha mẹ hát chậm cũng dễ. Bảng dưới gợi ý loại bài nên chọn:

Loại bàiVì sao hợpLưu ý khi hát cùng con
Đồng dao, bài vèNhịp đều, lời ngắn, gần như không có cao độ khóVỗ tay theo chữ; đọc chậm để con theo kịp
Bài thiếu nhi quen thuộcGiai điệu ít nhảy quãng, lời lặp lại, nhiều điệp khúcChọn tông hát vừa với con, đừng hát quá trầm theo giọng người lớn
Câu hò, câu lý ngắn của vùng mìnhGần với giọng nói của gia đình, ông bà hát đượcHát đoạn ngắn, không cần luyến láy cầu kỳ
Bài hát tự chếLời theo đúng việc đang làm, không ai so với bản gốcGiữ giai điệu đơn giản để con hát lại được
Bài người lớn quãng rộngHay để nghe nhưng khó hát theoĐể con nghe; khi hát cùng, chỉ chọn đoạn điệp khúc dễ

Cách thử nhanh: nếu bạn phải gồng cổ ở nốt cao hoặc hụt hơi ở nốt trầm, con cũng sẽ khó. Hạ hoặc nâng cả bài lên một chút cho dễ chịu, không cần biết nhạc lý vẫn làm được bằng tai.

Hát với con ở từng tuổi: người lớn điều chỉnh theo con

Khi con còn nằm bế. Hát chậm, nhỏ, nhìn vào mắt con. Ngân, ru, hát lặp một câu cũng đủ. Để ý phản ứng của con: con dịu lại, mở to mắt hay quay đi — những tín hiệu ấy cho biết lúc nào nên tiếp, lúc nào nên dừng. Giọng hát lúc này là một cách vỗ về hơn là "dạy nhạc".

Khi con một đến ba tuổi. Ghép bài hát với động tác tay: xoè tay, nắm tay, vỗ đầu gối, chỉ mũi chỉ tai. Hát thật chậm và bỏ trống chữ cuối câu cho con điền. Con thích hát lại một bài nhiều lần, người lớn chịu khó lặp lại mà không tỏ ra chán.

Khi con ba đến sáu tuổi. Đây là tuổi hợp nhất cho hát đối, đổi lời, hát tên. Con bắt đầu đóng góp ý tưởng, nên hãy hỏi con "giờ hát về cái gì nhỉ?" rồi theo ý con. Có thể để con chọn bài cho cả nhà mỗi tối.

Khi con vào tiểu học. Con thuộc nhiều bài từ trường, từ bạn, đôi khi hơn cả bố mẹ. Đổi vai: nhờ con dạy bạn bài con đang thích, chấp nhận mình học chậm. Thử hát hai người hai đoạn, hoặc một người hát giai điệu, một người ngân trầm bên dưới — kiểu hát bè giản dị nhất.

Ở mọi tuổi. Không bắt con hát lại cho đúng, không so giọng con với ai, và dừng khi con muốn dừng. Thời gian hát cùng con chỉ có giá trị khi cả hai đều thấy dễ chịu.

Khi con bảo "mẹ đừng hát nữa"

Đến một độ tuổi, nhiều trẻ bắt đầu ngượng khi bố mẹ hát, nhất là trước bạn bè. Có trẻ nói thẳng "bố hát dở quá". Đây là phần bình thường của việc con lớn lên và có cái nhìn riêng, không phải dấu hiệu con ghét âm nhạc hay ghét bạn.

Cách đáp tốt nhất là tôn trọng: không hát trước bạn của con nếu con ngại, nhưng vẫn giữ những khoảnh khắc riêng con chưa từ chối, như hát trên xe chỉ hai người. Bạn có thể cười và nói "bố biết bố hát chưa hay, nhưng bố thích hát", để con thấy người lớn chấp nhận giới hạn của mình một cách nhẹ nhàng — bài học này có ích cho con hơn bất kỳ bài hát nào.

Nhiều gia đình thấy rằng sau giai đoạn ngại ấy, khi lớn hơn, chính con lại là người rủ bố mẹ hát cùng vào dịp tụ họp. Những bài hát chung của tuổi thơ thường quay lại theo cách đó. Việc của cha mẹ chỉ là đừng biến ca hát thành áp lực ở cả hai chiều: không ép con hát, và không để con làm mình thôi hát.

Nếu muốn giữ lại dấu vết, thỉnh thoảng ghi âm một bài cả nhà cùng hát, giọng lạc cũng giữ nguyên. Nhiều năm sau, nghe lại tiếng bố mẹ hát chưa tròn bên tiếng con bi bô là thứ kỷ niệm không bản thu chuyên nghiệp nào thay được.

Câu hỏi thường gặp

Hát cho con nghe hay mở nhạc thu sẵn tốt hơn?

Cả hai đều có chỗ. Nhạc thu sẵn cho con nghe nhiều giọng, nhiều nhạc cụ; giọng cha mẹ cho con sự tương tác, sự gần gũi và nhịp chậm vừa sức. Nếu phải chọn một thói quen nhỏ mỗi ngày, vài phút hát trực tiếp với con đáng giữ hơn.

Mình hát giọng vùng miền, có nên đổi sang giọng chuẩn khi hát cho con?

Không cần. Giọng của gia đình là một phần bản sắc của con. Con sẽ nghe nhiều giọng khác ở trường và qua các bài hát; giọng quê của cha mẹ, ông bà làm vốn nghe của con phong phú thêm.

Trẻ sơ sinh có cần hát cho nghe không, khi con chưa hiểu gì?

Trẻ sơ sinh chưa hiểu lời nhưng đáp lại giọng nói, giai điệu và nhịp ru. Nhiều bé dịu xuống khi được hát cho nghe bằng giọng quen. Hát khi bế, khi tắm cho con là cách tự nhiên để gần gũi ngay từ những tuần đầu.

Có nên vừa hát vừa xem lời trên điện thoại?

Lúc đầu thì được, nhưng nên hạn chế để mắt bạn nhìn con thay vì nhìn màn hình. Chọn vài bài ngắn, học thuộc dần; hoặc dùng lời tự chế để khỏi phải tra.

Bố mẹ khác nhau, một người thích hát một người không, có sao không?

Không sao. Mỗi người góp vào đời sống âm nhạc của con theo cách riêng: người hát, người gõ nhịp, người đọc vè, người nghe và vỗ tay. Điều quan trọng là không ai chê ai trước mặt con.

Hát mãi một bài cho con ngủ, có nên đổi bài?

Một bài ru quen giúp con nhận ra đã đến giờ ngủ, vì vậy giữ một bài cố định là tốt. Nếu bạn muốn đổi, có thể thêm bài mới vào trước bài quen, rồi vẫn kết thúc bằng bài cũ.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138