Trẻ thích lộn nhào, chổng ngược, đòi trồng chuối là chuyện bình thường của tuổi lớn, nhưng ở nhà chỉ nên cho con thử những động tác nhẹ, sát sàn, trên thảm dày và có người lớn kèm sát bên. Các động tác lộn qua đầu, lộn ngược, trồng chuối không người đỡ hay bật nhảy xoay người nên để dành cho nơi có người hướng dẫn đúng chuyên môn và dụng cụ phù hợp.
Bài này không dạy kỹ thuật nhào lộn. Bài giúp cha mẹ hiểu vì sao con mê lăn lộn, chuẩn bị chỗ an toàn tối thiểu, chọn vài động tác nhẹ hợp từng tuổi, nhận ra những động tác không nên thử ở nhà, đặt luật nhỏ cho anh chị em và biết lúc nào một cú ngã cần gọi cấp cứu.
Vì sao trẻ mê lăn lộn và chổng ngược
Trẻ lăn lộn vì cơ thể con cần cảm giác đó. Khi lăn tròn, chổng ngược hay quay vòng, hệ thăng bằng trong tai trong và các giác quan về vị trí cơ thể được kích thích mạnh. Nhiều trẻ thấy cảm giác này rất thú vị, giống như người lớn thích đu quay. Con không cố ý nghịch phá; con đang khám phá giới hạn của chính cơ thể mình.
Có trẻ mê lộn nhào vì thấy anh chị, bạn bè hay người trong video làm. Có trẻ tự phát hiện ra mình gập người được dẻo, giữ thăng bằng tốt và muốn thử thêm. Với cha mẹ, đây là lúc vừa mừng vừa lo: mừng vì con thích vận động, lo vì sợ con ngã đập đầu, trẹo cổ.
Cách tiếp cận cân bằng là không cấm hẳn và không thả nổi. Cấm hẳn thì con lén làm trên giường, trên sofa, lúc không ai trông, nguy hiểm hơn nhiều. Thả nổi thì con tự thử động tác khó theo video mà không có ai đỡ. Ở giữa là: cho con một chỗ an toàn, một danh sách động tác được phép, và một người lớn ở bên mỗi khi con tập.
Cũng nên nhớ rằng thích nhào lộn không có nghĩa con phải theo thể dục dụng cụ hay xiếc. Đó chỉ là một sở thích của lúc này, có thể kéo dài, có thể đổi sang thứ khác. Việc của cha mẹ là giữ cho con an toàn trong lúc con còn thích.
Chỗ tập an toàn tối thiểu trong nhà
Trước khi cho con thử bất cứ động tác nào sát sàn, cần có đủ những thứ dưới đây. Thiếu một thứ thì hoãn buổi tập.
- Thảm đủ dày và không trượt: vài tấm thảm xốp ghép kín, hoặc đệm tập trải trên nền phẳng; thảm mỏng trải trên gạch men không đủ êm cho các động tác lăn.
- Khoảng trống rộng xung quanh: ít nhất một sải tay người lớn về mọi phía, không có cạnh bàn, chân ghế, kệ tivi, cửa kính, quạt đứng.
- Trang phục gọn: quần áo co giãn, không có mũ trùm đầu dây rút, không đeo vòng cổ, kẹp tóc cứng, dây buộc tóc có hạt; tháo kính nếu con đeo kính.
- Chân trần hoặc tất có đế chống trơn; không đi tất thường trên thảm nhựa.
- Một người lớn chỉ trông con, không đồng thời nấu ăn hay xem điện thoại. Người lớn quỳ sát bên, tay sẵn sàng đỡ.
- Con khoẻ, tỉnh táo: không tập khi con đang ốm, mệt, vừa ăn no hay buồn ngủ; đây là lúc phản xạ chậm nhất.
- Không tập trên giường, sofa, đệm lò xo hay nhà hơi bơm: bề mặt nhún khiến trẻ bật không kiểm soát, rơi ra mép hoặc đè lên nhau.
Nếu nhà không có chỗ đủ rộng, tốt hơn là đưa con ra công viên có bãi cỏ bằng phẳng, vẫn có người lớn kèm, hơn là cố tập trong căn phòng chật.
Động tác nhẹ có thể cho con thử ở nhà theo tuổi
Những động tác dưới đây đều sát sàn, không xoay qua đầu, không đặt sức nặng lên cổ. Độ tuổi chỉ là gợi ý; con chưa làm được thì lùi về động tác trước, không ép.
| Độ tuổi (tham khảo) | Động tác nhẹ | Người lớn làm gì |
|---|---|---|
| 2–3 tuổi | Lăn ngang như khúc gỗ, bò qua gối ôm, ngồi xổm rồi đứng dậy | Quỳ cạnh thảm, chắn hai đầu thảm, lăn cùng con |
| 3–4 tuổi | Bò gấu (đi bằng tay và chân, mông cao), đứng một chân vài giây, nhảy hai chân từ bậc rất thấp xuống thảm | Giữ tay con khi đứng một chân, chọn bậc chỉ cao bằng mắt cá chân |
| 4–5 tuổi | Cua bò (ngửa bụng, chống tay chân), nằm sấp làm máy bay, lăn tròn người ôm gối | Nhắc con giữ đầu, không để đầu đập xuống sàn |
| 5–6 tuổi | Thăng bằng trên một đường băng dính, nhảy lò cò, giữ tư thế con cò | Đi cạnh con trên đường thăng bằng, khen sự cố gắng |
| 6 tuổi trở lên | Chống tay nâng hông lên thấp, giữ tư thế tấm ván ngắn, kéo giãn nhẹ theo hướng dẫn phù hợp | Giới hạn thời gian ngắn, dừng ngay khi con than đau |
Phần lớn trẻ sẽ thấy những động tác này đủ vui nếu cha mẹ làm cùng và biến tấu bằng câu chuyện: lăn như khúc gỗ trôi sông, bò như gấu đi tìm mật, đứng một chân như con cò ngoài đồng. Câu chuyện giúp con không đòi "lên cấp" quá nhanh.
Những động tác không thử ở nhà
Lộn xuôi, lộn ngược qua đầu. Những động tác này đặt sức nặng lên đầu và cổ trong một khoảnh khắc. Làm sai tư thế có thể gây chấn thương cổ. Ngay cả động tác lộn xuôi trông đơn giản cũng nên học với người hướng dẫn có chuyên môn, trên dụng cụ phù hợp, không tự tập theo video.
Trồng chuối không người đỡ hoặc tựa tường. Trẻ chưa đủ sức tay vai dễ khuỵu xuống, đập đầu hoặc vặn cổ. Ở nhà, chỉ nên dừng ở mức chống tay nâng hông thấp như bảng trên.
Bánh xe, lộn trên không, bật xoay người. Các động tác có pha bay hoặc xoay trên không cần kỹ thuật, sức mạnh và người đỡ được huấn luyện. Không phù hợp với không gian nhà ở.
Nhào lộn trên giường, sofa, đệm lò xo. Đệm nhún tạo cảm giác êm nhưng thật ra làm trẻ mất kiểm soát. Ngã ra khỏi mép đệm xuống sàn cứng là tình huống nguy hiểm.
Nhảy từ chỗ cao. Nhảy từ ghế, bàn, thành giường, bậc cầu thang xuống sàn, kể cả có thảm, dễ gây trẹo cổ chân, gãy xương. Ở nhà chỉ nhảy từ bậc thấp ngang mắt cá chân.
Người lớn tung, quay, lộn trẻ. Nhiều người lớn thích tung con lên cao, cầm chân quay vòng, lộn con qua vai. Những pha này gây nguy hiểm thật cho cổ và đầu trẻ, nhất là với trẻ nhỏ; nên bỏ hẳn.
Đặt luật nhỏ trong nhà để con tự giữ an toàn
Luật rõ và ngắn giúp con tự nhắc mình khi cha mẹ không đứng ngay cạnh, và giúp anh chị em không thách nhau. Có thể viết ra cùng con, dán ở góc tập bằng hình vẽ con tự vẽ.
- Chỉ tập khi có người lớn ở trong phòng và đồng ý.
- Chỉ tập trên thảm, không tập trên giường, ghế, sofa.
- Mỗi lượt một người trên thảm; người khác ngồi chờ ở mép.
- Chỉ làm động tác trong danh sách của nhà mình; muốn thử động tác mới thì hỏi người lớn trước.
- Không thách nhau, không đẩy, không kéo chân người đang làm động tác.
- Thấy chóng mặt, đau, mệt thì dừng và nói với người lớn ngay.
- Tập xong thì cùng nhau cất thảm, uống nước.
Khi con lớn hơn và vẫn thích, cha mẹ có thể bàn với con về việc tìm nơi có người hướng dẫn đúng chuyên môn. Chuyện chọn lớp nào là quyết định riêng của gia đình; ở nhà, luật trên vẫn giữ nguyên.
Khi con xem video nhào lộn và đòi làm theo
Video ngắn trên mạng có rất nhiều cảnh trẻ em lộn ngược, trồng chuối, bật xoay người trông nhẹ như không. Con xem xong và đòi làm ngay là phản ứng rất dễ hiểu. Điều con không thấy là phía sau: những đứa trẻ đó thường tập nhiều năm với người hướng dẫn, trên thảm chuyên dụng, và đoạn video chỉ giữ lại lần làm được, không giữ những lần ngã.
Thay vì nói "không được" rồi tắt máy, cha mẹ có thể ngồi xem cùng và trò chuyện. Hỏi con thấy bạn trong video đang dùng tay hay chân nhiều hơn, bạn ấy có người đỡ không, sàn bạn ấy tập có gì khác sàn nhà mình. Những câu hỏi này giúp con nhận ra động tác đó cần điều kiện mà nhà mình chưa có, thay vì cảm thấy bị cấm vô lý.
Sau đó chọn một động tác trong danh sách an toàn của nhà mình có "họ hàng" với động tác trong video: con thích trồng chuối thì tập bò gấu, chống tay nâng hông thấp; con thích lộn thì tập lăn ngang, ôm gối lăn tròn. Nói rõ với con rằng đây là những bước nền mà người tập nhào lộn nào cũng phải đi qua.
Nếu con lớn hơn, khoảng bảy, tám tuổi trở lên, vẫn mê nhào lộn sau nhiều tháng, cha mẹ có thể cùng con tìm hiểu nơi tập có người hướng dẫn đúng chuyên môn. Cho tới lúc đó, nguyên tắc ở nhà không đổi: không có động tác nào qua đầu, không tập khi không có người lớn.
Sau cú ngã: theo dõi gì và khi nào gọi cấp cứu
Dù cẩn thận đến đâu, trẻ vẫn có lúc ngã. Phần lớn chỉ là trầy xước, bầm nhẹ, con khóc một lúc rồi đi chơi tiếp. Cha mẹ ôm con, kiểm tra chỗ đau, chườm mát nếu sưng và theo dõi thêm trong những giờ sau đó.
Có những dấu hiệu cần gọi 115 hoặc đưa con đến cơ sở y tế gần nhất ngay: con bất tỉnh dù chỉ trong thời gian ngắn, nôn nhiều lần, lơ mơ khó đánh thức, co giật, đau đầu tăng dần, nói khó hoặc nói lạ, yếu hay tê một bên tay chân, chảy máu hoặc dịch trong từ mũi hay tai. Nếu con ngã chúi đầu, đau cổ, tê tay chân, không di chuyển con, giữ con nằm yên và gọi cấp cứu.
Với các chấn thương tay chân: chỗ đau sưng to nhanh, biến dạng, con không cử động được hoặc không tì lực lên được, cần đi khám để chụp phim. Không tự nắn, không xoa bóp mạnh, không đắp lá theo truyền miệng.
Nội dung ở đây chỉ để cha mẹ nhận biết lúc cần trợ giúp, không thay cho đánh giá của nhân viên y tế. Nếu băn khoăn, cứ đưa con đi khám; không ai trách cha mẹ vì đã thận trọng.
Câu hỏi thường gặp
Con ba tuổi cứ đòi lộn qua đầu như anh trai, nên làm gì?
Không nên để con thử. Cha mẹ giải thích ngắn gọn rằng động tác đó cần học với người hướng dẫn khi lớn hơn, rồi đưa ra lựa chọn thay thế hấp dẫn như lăn ngang như khúc gỗ, bò gấu, làm máy bay. Đồng thời nhắc anh trai không làm động tác đó trước mặt em khi không có người lớn.
Có nên mua đệm hơi hay bạt nhún cho con nhảy trong nhà không?
Cần cân nhắc kỹ. Bạt nhún, nhà hơi là nơi xảy ra nhiều chấn thương khi nhiều trẻ cùng nhảy, khi trẻ thử lộn hoặc khi rơi ra ngoài. Nếu đã có, chỉ cho một trẻ nhảy mỗi lượt, có lưới bao quanh, có người lớn trông và tuyệt đối không lộn nhào trên đó.
Trẻ dẻo, gập người được sát đất có nên cho tập xoạc, uốn lưng ở nhà?
Không nên tự ép dẻo cho trẻ ở nhà. Độ dẻo tự nhiên của trẻ không có nghĩa khớp và cột sống chịu được các tư thế cực hạn. Ép xoạc, uốn cầu, bẻ lưng sai cách có thể gây tổn thương. Muốn phát triển hướng này, con cần người hướng dẫn có chuyên môn.
Thảm xốp mỏng loại ghép hình có đủ để tập không?
Thảm xốp mỏng đủ cho trẻ bò, ngồi, lăn ngang nhẹ, nhưng không đủ êm cho những cú ngã mạnh. Có thể chồng hai lớp, hoặc trải đệm tập dày ở giữa. Dù thảm dày tới đâu, các động tác lộn qua đầu vẫn không nên thử ở nhà.
Con ngã đập đầu nhưng vẫn chơi bình thường, có cần đi khám không?
Nếu con khóc ngay, sau đó tỉnh táo, chơi bình thường, không nôn, không lơ mơ thì thường có thể theo dõi tại nhà trong những giờ tiếp theo. Bất kỳ dấu hiệu bất thường nào như nôn, buồn ngủ bất thường, đau đầu tăng, đi lại loạng choạng thì đưa con đi khám ngay hoặc gọi 115.
Làm sao để con không lén tập lúc cha mẹ không có nhà?
Luật rõ ràng, có lý do dễ hiểu và có giờ tập đều đặn cùng người lớn giúp con đỡ thèm lén làm. Cất thảm tập khi không dùng, dặn người trông con cùng một luật. Khen khi con tự giữ luật, thay vì chỉ nhắc khi con vi phạm.