XuatChung.comXuất Chúng
Múa, vận động và diễn kịch

Múa dân gian cho trẻ ở nhà: múa nón, múa quạt, múa khăn và nhịp sạp cho con thử

Cho con thử múa dân gian ngay trong phòng khách bằng nón lá, quạt giấy, khăn voan và dây vẽ thay sạp tre: động tác gốc, câu chuyện điệu múa và an toàn cho trẻ.

Two Vietnamese sisters practicing a conical hat dance on a tiled veranda in a Hue house, grandmother sitting on a low wooden stool behind them, morning light

Trẻ hoàn toàn có thể thử múa dân gian ở nhà với nón lá, quạt giấy, một chiếc khăn voan và vài vạch băng dính dán trên sàn thay cho sạp tre. Không cần thuộc bài bản: vài động tác gốc như bước nhẹ trên mũi chân, xoay cổ tay, nghiêng nón theo câu hát đã đủ để con cảm được cái duyên của múa dân gian.

Bài này dành cho cha mẹ, ông bà muốn cho con cháu biết tới điệu múa của mình theo cách nhẹ nhàng: đồ dùng có sẵn trong nhà, những động tác trẻ làm được, cách tập nhịp sạp an toàn, kể cho con nghe câu chuyện phía sau mỗi điệu múa và giữ cho buổi tập là niềm vui chứ không phải bài kiểm tra.

Vì sao múa dân gian hợp với trẻ nhỏ

Múa dân gian thường có nhịp đều, động tác lặp lại và gắn với những đồ vật quen thuộc như nón, quạt, khăn, tre. Với trẻ, cầm một vật trong tay khi múa giúp con biết đặt tay ở đâu, đỡ lúng túng hơn so với múa tay không. Chiếc nón nghiêng sang trái, sang phải là một động tác rõ ràng mà trẻ bốn, năm tuổi đã bắt chước được.

Múa dân gian còn là một lối vào văn hoá. Khi con cầm nón múa theo một làn điệu dân ca, cha mẹ có dịp kể về áo dài, về đồng lúa, về những ngày hội làng. Khi con bước qua nhịp sạp, ông bà có dịp kể về những vùng núi phía Bắc, nơi điệu múa này gắn với đời sống của đồng bào. Kiến thức đến qua cơ thể và câu chuyện thường được nhớ lâu hơn qua sách.

Điểm cộng nữa là múa dân gian thường múa theo nhóm, ít khi có một người đứng giữa nổi bật. Điều đó hợp với tinh thần không so sánh: cả nhà cùng nghiêng nón, cùng xoay quạt, ai vụng một chút cũng không sao. Với trẻ nhút nhát, đứng trong một hàng múa cùng mẹ, cùng chị dễ hơn rất nhiều so với múa một mình.

Đồ múa có sẵn trong nhà và cách thay thế

Không cần mua đạo cụ chuyên dụng. Phần lớn đồ múa dân gian đều có cách thay bằng thứ đang nằm trong nhà, miễn là vừa tay trẻ và an toàn.

Đạo cụThay bằng gì ở nhàLưu ý cho trẻ
Nón láNón lá cũ của bà, hoặc đĩa giấy lớn gắn quai vảiChọn nón nhỏ vừa tay; cắt bớt quai cột cằm, không buộc quanh cổ khi múa
Quạt múaQuạt giấy xếp, hoặc giấy màu gấp hình quạt dán vào que kemKiểm tra nan quạt không có cạnh sắc, đầu nhọn; trẻ nhỏ dùng quạt giấy tự gấp
Khăn voan, khăn lụaKhăn quàng cổ mỏng, mảnh vải màu khoảng một métKhông quấn quanh cổ trẻ; khăn ngắn để không vướng chân
Sạp treBăng dính màu dán thành vạch trên sàn, hoặc hai sợi dây đặt song songTrẻ nhỏ chỉ tập với vạch cố định; không dùng gậy, ống nước kẹp chân
Trống, phách giữ nhịpHai thanh gỗ, nồi nhôm úp ngược và đôi đũaNgười lớn gõ, trẻ múa; giữ âm lượng vừa phải

Một mẹo nhỏ: để con tự trang trí đạo cụ của mình, dán thêm hoa giấy lên nón, vẽ hoa văn lên quạt. Đồ do chính tay con làm thường được con nâng niu và đòi múa nhiều hơn đồ mua sẵn.

Những động tác gốc trẻ làm được

Bước nhẹ trên mũi chân. Đi từng bước nhỏ, gót hơi nhấc, thân thẳng như đội nước trên đầu. Đây là bước đi nền của nhiều điệu múa của người Kinh; với trẻ, cha mẹ có thể gọi là "đi như sợ đánh thức em bé".

Xoay cổ tay. Tay đưa ra trước, lòng bàn tay xoay vào rồi xoay ra, như đang hái hoa. Động tác này đẹp với quạt và khăn, lại giúp cổ tay trẻ linh hoạt.

Nghiêng nón theo câu hát. Hai tay cầm vành nón, nghiêng sang trái một câu, sang phải một câu, rồi đưa nón lên che mặt nhẹ. Trẻ bốn tuổi trở lên thường làm được theo nhịp chậm.

Mở và gập quạt. Gập quạt khi bước, mở quạt khi dừng. Một quy tắc đơn giản như vậy đã tạo ra cảm giác có bố cục cho cả điệu múa.

Tung khăn và xoay vòng. Cầm một đầu khăn, xoay người chậm một vòng cho khăn bay theo. Nhắc con xoay chậm, dừng lại khi thấy chóng mặt, và không xoay gần cạnh bàn.

Đứng thành hàng, đổi hàng. Cả nhà xếp hai hàng, đổi chỗ cho nhau theo nhạc. Trẻ học được khái niệm đội hình mà không cần giải thích dài dòng.

Tập nhịp sạp an toàn trong phòng khách

Múa sạp thật dùng những cây tre dài được gõ khép mở theo nhịp, người múa nhảy vào ra giữa các cây tre. Ở nhà với trẻ nhỏ, có thể đi từ phiên bản an toàn nhất rồi mới tăng dần:

  1. Dán bốn vạch băng dính song song trên sàn, cách nhau khoảng hai bước chân trẻ. Đây là "sạp" cố định, không có gì kẹp chân.
  2. Người lớn gõ nhịp bằng hai thanh gỗ hoặc vỗ tay: hai tiếng "cắc cắc" rồi một tiếng "tùng". Con đứng ngoài nghe cho thuộc nhịp.
  3. Con bước vào khoảng giữa hai vạch ở tiếng "cắc cắc", bước ra ngoài ở tiếng "tùng". Lặp lại đến khi con thấy dễ.
  4. Tăng lên: bước qua lần lượt từng khoảng giữa các vạch, vẫn theo nhịp. Có thể nắm tay một người lớn đi cùng.
  5. Với trẻ lớn hơn, khoảng bảy tuổi trở lên và đã quen nhịp, có thể dùng hai sợi dây mềm đặt trên sàn, người lớn kéo khép mở thật chậm. Không dùng gậy, ống tre cứng hay ống nhựa đặc ở nhà.
  6. Kết thúc bằng một vòng tròn cả nhà nắm tay, bước sang trái sang phải theo nhịp.

Phần sạp tre thật với tre gõ mạnh nên để dành cho các buổi sinh hoạt có người hướng dẫn, nơi người gõ có kinh nghiệm và mặt sàn phù hợp. Ở nhà, mục tiêu chỉ là để con cảm nhịp và hiểu điệu múa vận hành ra sao.

Kể cho con câu chuyện phía sau điệu múa

Trẻ thích múa hơn khi hiểu mình đang múa điều gì. Trước khi tập, cha mẹ có thể dành vài phút kể chuyện. Với múa nón, kể về những người phụ nữ đội nón ra đồng, về chiếc nón che nắng che mưa, về áo dài và câu hát ru. Với múa sạp, kể rằng đây là điệu múa gắn với đồng bào ở vùng núi phía Bắc, thường gặp trong ngày hội, sau mùa màng, nơi những cây tre trong rừng thành nhạc cụ. Phần chi tiết về nguồn gốc từng điệu múa có nhiều cách kể khác nhau; nếu không chắc, cha mẹ cứ nói chung và cùng con tìm sách, tư liệu chính thống để đọc thêm.

Một cách khác là cho con xem các tiết mục múa dân gian trong chương trình văn nghệ phù hợp tuổi, rồi hỏi con thấy gì: áo màu gì, người múa cầm gì, nhạc nhanh hay chậm. Đừng biến đó thành bài học thuộc lòng; câu hỏi chỉ để con quan sát kỹ hơn.

Ông bà thường là người kể hay nhất. Nhiều người lớn tuổi từng múa trong những buổi văn nghệ ở làng, ở cơ quan ngày trước. Mời ông bà chỉ cho cháu một động tác, kể lại một kỷ niệm, vừa là buổi tập vừa là cuộc trò chuyện giữa ba thế hệ.

Lồng múa vào những dịp trong nhà

Múa dân gian dễ duy trì hơn khi gắn với nhịp sinh hoạt của gia đình thay vì thành một buổi "học múa" riêng. Vài dịp quen thuộc:

  • Tết: cả nhà tập một điệu múa nón ngắn để chúc Tết ông bà, mỗi người mặc một chiếc áo dài hay áo bà ba có sẵn.
  • Trung thu: múa với đèn lồng giấy tự làm, hoặc múa lân tự chế bằng thùng các-tông, người lớn gõ nồi làm trống.
  • Sinh nhật ông bà: con múa một bài ông bà thích nghe, có thể là một làn điệu quan họ, dân ca miền Trung hay một bài vọng cổ quen thuộc.
  • Ngày mưa ở nhà: bật một bản dân ca và để con tự ứng tác với khăn voan, không cần đúng điệu.
  • Họp mặt họ hàng: các anh chị em họ tập chung một tiết mục, mỗi bé đảm nhận một phần nhỏ, không ai phải đứng giữa nếu không muốn.
  • Ngày về quê: hỏi người lớn trong làng về điệu múa, bài hát địa phương, để con biết mỗi vùng có cách múa riêng.

Những dịp này cũng là lúc dễ chụp ảnh, quay phim. Hãy giữ các video đó trong album gia đình, hỏi ý con trước khi gửi đi đâu.

Không gò con vào đúng điệu

Múa dân gian có bài bản, có cách cầm nón, cách đưa tay chuẩn mực, và những người múa chuyên nghiệp phải luyện tập nhiều năm để có được sự tinh tế đó. Nhưng ở nhà, với trẻ nhỏ, sự chuẩn mực không phải mục tiêu. Con cầm nón ngược, xoay quạt sai hướng, nghĩ ra động tác lạ không có trong điệu múa nào, cũng không sao cả.

Nếu cha mẹ hay ông bà từng múa và có thói quen chỉnh từng ngón tay, hãy kiềm lại. Một lần chỉnh nhẹ trong cả buổi là đủ; còn lại để con tự do. Cách tốt nhất để con múa đẹp hơn là cho con xem người lớn múa thật nhiều, không phải sửa con thật nhiều.

Cũng đừng đặt ra mốc "phải thuộc bài trước Tết". Áp lực thời hạn khiến những buổi tập cuối thành căng thẳng, con khóc, người lớn cáu. Nếu đến Tết con chỉ thuộc nửa bài, cả nhà múa nửa bài; nếu con không muốn múa nữa, cũng được. Điều đọng lại sau những buổi múa dân gian ở nhà là ký ức con được cả nhà cùng múa, không phải điệu múa có đúng chuẩn hay không.

Câu hỏi thường gặp

Mấy tuổi thì trẻ có thể bắt đầu múa nón, múa quạt ở nhà?

Không có tuổi bắt buộc. Trẻ hai, ba tuổi đã có thể cầm nón nhỏ đung đưa theo nhạc. Khoảng bốn, năm tuổi nhiều trẻ làm được các động tác nghiêng nón, mở gập quạt theo nhịp chậm. Điều quan trọng là đạo cụ vừa tay và con thích.

Có nên cho trẻ nhỏ nhảy sạp với tre thật ở nhà không?

Không nên với trẻ nhỏ. Tre gõ khép có thể kẹp chân, gây đau hoặc trầy xước, nhất là khi người gõ chưa quen nhịp. Ở nhà nên tập với vạch dán trên sàn hoặc dây mềm kéo chậm. Sạp tre thật để dành cho buổi sinh hoạt có người hướng dẫn.

Con thích múa dân gian nhưng ở nhà không ai biết múa thì làm sao?

Cha mẹ không cần biết múa. Có thể xem cùng con các tiết mục múa dân gian phù hợp tuổi, chọn hai ba động tác dễ để bắt chước, rồi cả nhà cùng tập. Ông bà, họ hàng có người từng múa văn nghệ cũng là nguồn rất quý.

Múa dân gian có làm trẻ thấy "quê" so với nhảy hiện đại không?

Trẻ không tự có định kiến này; chúng học từ người lớn và bạn bè. Nếu cả nhà múa vui vẻ, kể chuyện hay về điệu múa, con thường thấy thú vị. Cũng không cần chọn một bên: con có thể vừa nhảy theo nhạc hiện đại vừa múa nón.

Nên chọn bài hát nào để con múa nón lần đầu?

Nên chọn bài có nhịp chậm, câu hát rõ, độ dài ngắn, chẳng hạn một làn điệu dân ca quen thuộc với gia đình hoặc một bài thiếu nhi có nội dung về quê hương. Cha mẹ nghe thử trước và chỉ lấy một đoạn khoảng một đến hai phút cho lần đầu.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138