XuatChung.comXuất Chúng
Nhận ra điều con thích

Sở thích của con thay đổi liên tục: vì sao bình thường và cha mẹ đáp lại thế nào

Con mê khủng long tháng trước, tháng này chỉ nói chuyện vũ trụ. Vì sao trẻ đổi sở thích nhanh, xử lý đồ đã mua ra sao và khi nào thay đổi là tín hiệu cần để ý.

Corner of a small apartment in Hai Phong, a cardboard box overflowing with an old toy dinosaur, paper rockets and a recorder, child crouching beside it choosing, seen from behind, soft window light

Trẻ đổi sở thích liên tục là chuyện bình thường, nhất là trước tuổi mười hai: thử rồi bỏ chính là cách con khám phá xem thế giới có những gì và mình hợp với cái nào. Một đứa trẻ mê khủng long ba tháng rồi chuyển sang vũ trụ, rồi sang côn trùng, không phải là "cả thèm chóng chán" theo nghĩa xấu. Nhiều khi, bên dưới các lần đổi vẫn có một sợi chỉ chung, và đó mới là điều cha mẹ nên tìm.

Dù vậy, cha mẹ có lý do để băn khoăn: đồ đã mua nằm một góc, lớp đã đóng tiền con không muốn đi, và câu hỏi "có nên tập cho con biết theo đuổi tới cùng" là có thật. Bài này giải thích vì sao trẻ đổi nhanh, phân biệt các kiểu thay đổi, cách xử lý chuyện đồ đạc và cam kết, những câu nói nên tránh, và trường hợp hiếm khi thay đổi là tín hiệu cần để ý thêm.

Vì sao sở thích của trẻ đổi nhanh

Ở trẻ nhỏ, tò mò là động cơ chính. Một chủ đề hấp dẫn khi nó còn nhiều điều chưa biết; khi con đã thuộc tên hai mươi loài khủng long, độ mới giảm đi và con tự nhiên tìm chủ đề khác. Đó không phải là thiếu kiên trì, mà là cách tâm trí đang lớn phân bổ sự chú ý.

Khả năng của con cũng thay đổi rất nhanh. Bé năm tuổi thích xếp khối vì đó là việc vừa tầm tay; lên bảy tuổi, bàn tay khéo hơn, con có thể cắt dán, lắp ráp chi tiết nhỏ, và thứ cũ trở nên quá dễ. Sở thích dịch chuyển theo những gì con làm được.

Môi trường xung quanh đổi theo từng năm: lớp mới, bạn mới, thầy cô mới, bộ phim cả lớp đang xem. Trẻ tuổi tiểu học đặc biệt nhạy với những gì bạn bè đang thích, và việc theo bạn là một phần của học cách thuộc về một nhóm. Một số sở thích đến từ đó rồi đi theo nhóm bạn khác.

Cuối cùng, nhiều sở thích chỉ là một lần thử để biết. Trẻ chưa có cách nào biết mình thích đá bóng hay không, ngoại trừ đá vài lần. Nếu sau vài lần con không muốn tiếp, đó là một câu trả lời, và có câu trả lời là điều tốt. Người lớn cũng đổi sở thích nhiều lần trong đời; trẻ chỉ làm việc đó nhanh hơn vì có nhiều thứ mới hơn để gặp.

Ba kiểu thay đổi hay gặp và cách đọc

Đổi bề mặt, giữ phần lõi. Con chuyển từ khủng long sang vũ trụ sang núi lửa. Nhìn qua là ba sở thích khác nhau, nhưng điểm chung có thể là con thích những thứ rất to, rất xa, rất mạnh, và thích tìm hiểu vì sao chúng như thế. Đây là kiểu phổ biến nhất. Khi nhận ra phần lõi, bạn sẽ bớt lo vì con không hề bỏ cuộc, con chỉ đi sâu theo một hướng khác.

Đổi hẳn sang hướng mới. Bé từng mê vẽ bỗng không đụng tới bút màu, suốt ngày tập nhảy theo nhạc. Kiểu này thường gặp khi con lớn thêm một nấc, có bạn mới, hoặc vừa phát hiện một thứ cơ thể mình làm được. Không cần níu kéo sở thích cũ; nó có thể quay lại hoặc không.

Tạm nghỉ rồi quay lại. Có những sở thích ngủ đông vài tháng hay vài năm. Bé từng thích trồng cây năm sáu tuổi, bỏ quên, rồi mười tuổi lại xin một chậu rau. Lần quay lại thường sâu hơn lần đầu vì con đã lớn hơn. Đây là lý do không nên vội dọn sạch mọi dấu vết của sở thích cũ.

Mở rộng thay vì thay thế. Một số trẻ không bỏ cái cũ mà chồng thêm cái mới: vẫn vẽ, nay vẽ thêm truyện tranh, rồi kể chuyện bằng tranh. Kiểu này dễ bị nhìn nhầm thành "đổi liên tục" khi thực ra con đang nối các việc lại với nhau.

Đồ đã mua, tiền đã đóng: xử lý sao cho nhẹ

Chuyện tiền bạc là lý do lớn khiến cha mẹ khó chịu khi con đổi sở thích. Vài cách để giảm thiệt mà không làm con thấy có lỗi:

  • Thử bằng đồ sẵn có trước. Muốn chơi trống thì gõ nồi, hộp nhựa vài tuần; muốn vẽ màu nước thì dùng một hộp màu nhỏ và giấy thường. Nếu sau một hai tháng con vẫn hứng thú mới tính tới đồ tốt hơn.
  • Mượn, dùng lại, đổi với nhà khác. Nhiều gia đình có đồ con đã chán còn dùng tốt. Hỏi họ hàng, hàng xóm, nhóm phụ huynh trong lớp trước khi mua mới.
  • Ưu tiên đồ mở. Giấy, đất nặn, khối gỗ, hộp bìa, dây, vải vụn dùng được cho nhiều sở thích. Bộ đồ chuyên dụng đắt tiền chỉ phục vụ một thứ.
  • Đặt quy tắc gia đình cho đồ đắt. Ví dụ: đồ trên một mức nhất định chỉ mua sau khi con đã tự làm với đồ đơn giản đủ một thời gian. Nói rõ quy tắc từ trước, áp dụng cho mọi con trong nhà.
  • Cất chứ đừng vứt ngay. Đồ của sở thích cũ cất vào một hộp, ghi tên. Nếu sau một năm con không hỏi tới thì cho đi, để con cùng chọn người nhận.
  • Đừng tính sổ với con. Câu "mua cho cả đống rồi bỏ" làm con thấy thử cái mới là có lỗi, và lần sau con sẽ ngại nói ra điều mình thích.

Khoản tiền bỏ ra cho một lần thử không thành vẫn mua được một điều: cả nhà biết thêm con không hợp với cái gì. Giữ khoản đó nhỏ là việc của người lớn, không phải gánh của con.

Có nên dạy con đi hết một chặng không

Nhiều cha mẹ lo rằng để con bỏ dễ dàng thì con sẽ không học được tính kiên trì. Mối lo này có cơ sở, nhưng nên tách hai loại việc. Loại thứ nhất là sở thích tự do con làm ở nhà vì vui; con có quyền đến và đi với nó. Loại thứ hai là việc con đã nhận với người khác: hứa tham gia tiết mục chung của lớp, đã vào một nhóm có bạn bè chờ, đã đăng ký một khoá ngắn có ngày kết thúc. Với loại thứ hai, việc đi hết chặng đã hứa là bài học về trách nhiệm với người khác, không phải về sở thích.

Cách làm nhẹ nhàng là thoả thuận chặng ngắn, có điểm dừng rõ trước khi bắt đầu: "Con thử đủ bốn buổi rồi mình cùng quyết định có học tiếp không." Khi chặng kết thúc, quyền chọn thuộc về con. Con học được rằng mình giữ lời, và cũng học được rằng mình được nói không sau khi đã thử đàng hoàng.

Khác biệt giữa kiên trì và gượng ép nằm ở chỗ con có biết điểm dừng hay không. Bắt con theo một việc "cho tới khi giỏi" mà không có hồi kết dễ biến sở thích thành gánh nặng. Chuyện con đòi nghỉ một lớp năng khiếu giữa chừng có nhiều lý do riêng như thầy cô, bạn bè, độ khó; trang Trung Tâm Trẻ Em có bài đi sâu vào tình huống đó.

Câu nói khi con đổi sở thích: nên tránh và nên thay

Phản ứng của cha mẹ trong khoảnh khắc con nói "con không thích cái này nữa" ảnh hưởng tới việc lần sau con có dám thử hay không:

Câu dễ buột miệngCon có thể nghe thànhCâu thay thế
"Lại chán rồi à, cái gì cũng được vài bữa"Mình là đứa không ra gì"Con thử cái này được một thời gian rồi, giờ con thấy thế nào?"
"Mua cho bao nhiêu tiền rồi bỏ"Thử cái mới là có lỗi"Mình cất đồ này lại, sau này con muốn thì lấy ra."
"Em con theo được, sao con không theo được"Mình thua em"Mỗi người thích một thứ, con đang thích gì mới?"
"Thôi từ giờ không mua gì nữa"Đừng nói với bố mẹ điều mình thích"Lần sau mình thử bằng đồ có sẵn trước nhé."
"Con phải chọn một cái mà theo cho đến nơi"Phải chọn ngay, không được sai"Con cứ thử, bao giờ thấy thích thật thì mình tính tiếp."

Không ai giữ được bình tĩnh mọi lúc. Nếu lỡ nói câu ở cột đầu, một câu xin lỗi ngắn với con sau đó cũng đủ để con biết điều bố mẹ thật sự nghĩ.

Khi thay đổi là tín hiệu cần để ý thêm

Phần lớn các lần đổi sở thích là lành mạnh. Tuy vậy, có một kiểu khác cần chú ý: con bỏ gần như mọi thứ từng thích cùng một lúc, không thay bằng thứ gì mới, và tình trạng kéo dài nhiều tuần. Nếu kèm theo ngủ kém hoặc ngủ quá nhiều, ăn uống thay đổi rõ, hay cáu gắt, buồn bã, thu mình, né bạn bè, ngại đi học, đó có thể là dấu hiệu con đang gặp chuyện về tâm trạng hoặc có điều gì đó ở trường, ở nhóm bạn mà con chưa nói ra.

Bước đầu tiên là tìm lúc yên tĩnh để nói chuyện, hỏi nhẹ về bạn bè, lớp học, không tra hỏi dồn dập. Trao đổi với giáo viên chủ nhiệm cũng giúp biết con ở trường ra sao. Nếu tình trạng không cải thiện, cha mẹ nên đưa con đi gặp bác sĩ nhi hoặc chuyên gia tâm lý trẻ em để được đánh giá; đây không phải việc tự chẩn đoán ở nhà.

Trong trường hợp cha mẹ nghi ngờ con bị bắt nạt nghiêm trọng hoặc bị xâm hại, có thể gọi Tổng đài quốc gia bảo vệ trẻ em 111 để được tư vấn, và báo cơ quan công an khi có dấu hiệu nguy hiểm.

Nhắc những trường hợp này không phải để cha mẹ lo mỗi lần con đổi ý. Điểm khác nhau là: con đổi sở thích lành mạnh thì vẫn vui, vẫn hào hứng với thứ mới; con có chuyện thì mất hứng thú chung với mọi thứ.

Giữ lại sợi chỉ chung qua mọi lần đổi

Thay vì cố giữ con ở một sở thích, cha mẹ có thể giúp con nhìn thấy hành trình của mình:

  1. Ghi lại mỗi giai đoạn con mê gì, vào khoảng tuổi nào, chỉ cần một dòng trong sổ tay hay ghi chú điện thoại.
  2. Sau vài lần đổi, đọc lại danh sách và tìm điểm chung: thích hiểu vì sao, thích làm ra đồ vật, thích kể chuyện, thích chăm sóc, thích chuyển động.
  3. Khi con bắt đầu thứ mới, gợi ý cách nối với thứ cũ: con đang mê vũ trụ, nhớ hồi mê khủng long con đã biết về thiên thạch.
  4. Giữ lại một ít sản phẩm của mỗi giai đoạn, như vài bức tranh, một mô hình, một trang ghi chép, đủ để con thấy mình đã đi qua những gì.
  5. Khi con lớn hơn, kể cho con nghe hành trình ấy. Trẻ hay thấy vui khi biết mình đã từng thích nhiều thứ, và hiểu ra rằng thay đổi là một phần của lớn lên.

Câu hỏi thường gặp

Con đổi sở thích nhanh có phải dấu hiệu tăng động giảm chú ý không?

Đổi sở thích nhanh một mình không đủ để nghĩ tới chuyện đó; phần lớn trẻ đều như vậy. Chỉ khi khó tập trung, hiếu động và bốc đồng xuất hiện ở nhiều nơi như ở nhà, ở trường, kéo dài và ảnh hưởng tới học tập, quan hệ bạn bè thì mới nên đưa con đi khám để bác sĩ đánh giá.

Bao lâu thì một sở thích được coi là bền?

Không có con số chuẩn. Một cách nhìn thực tế là nếu con tự quay lại một việc qua vài tháng, kể cả sau những lúc bỏ ngang, việc đó đã có chỗ đứng trong con. Với trẻ nhỏ, vài tuần đã là khá dài.

Con đòi mua đồ mới cho sở thích mới liên tục thì làm sao?

Đặt quy tắc chung từ trước: thử bằng đồ sẵn có hoặc đồ mượn một thời gian, nếu vẫn thích mới mua. Quy tắc nói rõ và áp dụng đều cho mọi người trong nhà giúp con chấp nhận dễ hơn so với việc từ chối từng lần.

Có nên giữ con ở một sở thích để con giỏi hẳn một thứ không?

Ở tuổi nhỏ, thử nhiều thứ thường có ích hơn đi sâu sớm vào một thứ. Con sẽ tự chọn đi sâu khi tìm thấy điều mình thật sự thích. Ép giữ một sở thích dễ làm con mất niềm vui với chính sở thích đó.

Con quay lại sở thích cũ sau một thời gian dài, có nên mua đồ mới không?

Thử dùng lại đồ cũ đã cất trước. Lần quay lại thường cho thấy sở thích bền hơn, nên nếu con dùng đều đặn vài tuần, khi đó cân nhắc nâng cấp đồ là hợp lý.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138