XuatChung.comXuất Chúng
Kể chuyện, viết và làm thơ

Con tự vẽ truyện tranh ở nhà: chia khung, đặt lời thoại, đóng thành tập

Con mê vẽ nhân vật và bịa chuyện cho chúng? Cách giúp trẻ làm truyện tranh của riêng mình: gấp khung, vẽ bong bóng lời thoại, giữ nhân vật và đóng tập.

Two Vietnamese siblings kneeling at a coffee table in a Hanoi apartment, drawing small boxes on blank folded paper with felt pens, top-down view, bright window light, colourful pencil clutter

Truyện tranh là chỗ hai tài lẻ của trẻ gặp nhau: vẽ và kể. Đứa trẻ thích vẽ thường vẽ một nhân vật rồi bắt đầu nói "bạn này đang đi tìm mẹ". Đứa trẻ thích kể thì kể xong muốn vẽ ra cho người khác xem. Khi hai thứ ghép lại thành từng khung nối nhau, con có trong tay một hình thức kể chuyện mà không cần viết nhiều chữ, rất hợp với trẻ đang tập đọc tập viết.

Bài này hướng dẫn cha mẹ giúp con làm truyện tranh ở nhà bằng giấy bút sẵn có: từ tranh một khung của bé nhỏ đến tập truyện nhiều trang của trẻ tiểu học, cách chia khung, vẽ bong bóng lời thoại, giữ nhân vật qua nhiều trang, và đọc truyện của con như một độc giả thật. Phần học vẽ bài bản hay lớp vẽ không thuộc phạm vi ở đây.

Truyện tranh dạy con điều gì mà tranh đơn không có

Một bức tranh đơn kể một khoảnh khắc. Truyện tranh kể một chuỗi: trước đó thế nào, rồi chuyện gì xảy ra, sau cùng ra sao. Để chia một câu chuyện thành bốn sáu khung, con phải tự hỏi khoảnh khắc nào đáng vẽ, khoảnh khắc nào bỏ qua được. Đó là kỹ năng chọn lọc, thứ mà người viết truyện người lớn cũng mất nhiều năm luyện.

Truyện tranh còn buộc con giữ nhân vật nhất quán: khung một con mèo có cái nơ đỏ thì khung bốn cũng phải có cái nơ đỏ, không thì người đọc không nhận ra. Nhiều bé tự phát hiện điều này khi người đọc hỏi "con mèo nào đây?", và từ đó bắt đầu đặt cho nhân vật những dấu hiệu dễ nhận như mũ, vết lang, màu áo.

Ngoài ra, khoảng trống giữa hai khung là nơi người đọc tự tưởng tượng. Khung trước con chó đứng dưới cây, khung sau con chó ở trên mái nhà: chuyện gì đã xảy ra ở giữa? Con dần hiểu rằng không cần vẽ hết, người đọc sẽ tự điền. Hiểu được người đọc là một bước lớn trong việc kể chuyện.

Từ một khung đến cả tập: trẻ thường làm truyện tranh thế nào theo tuổi

Mốc dưới đây là những gì hay thấy ở trẻ được cho giấy bút thoải mái. Mỗi đứa một nhịp; nhiều bé nhảy cóc hoặc dừng lâu ở một bước mà vẫn rất vui.

Quãng tuổiTruyện tranh của con thường trông thế nàoCha mẹ giúp gì
Khoảng 3–4 tuổiMột bức tranh nhưng kể được cả chuyện bằng lời; hình chưa rõ, chuyện nằm trong lời con nóiHỏi con kể về bức tranh, chép một câu bên dưới
Khoảng 4–6 tuổiHai ba tranh nối nhau, thường là trước và sau; thích vẽ cùng một nhân vật nhiều lầnGấp sẵn giấy thành hai bốn ô, đánh số cho con
Khoảng 6–8 tuổiBốn đến tám khung, có bong bóng lời thoại, chữ to nhỏ không đều; tự đặt tên truyệnGợi ý vẽ bong bóng trước khi viết chữ, giúp chép lời khi con mỏi tay
Khoảng 8–11 tuổiTruyện nhiều trang, có tập 1 tập 2, có thế giới riêng và nhân vật phụ; hay bắt chước phong cách truyện con đang đọcGiúp đóng tập, giữ một hộp riêng cho bộ truyện

Đừng ngạc nhiên nếu con dành ba buổi để vẽ trang bìa rồi bỏ đó, hay vẽ khung một rất kỹ còn khung sáu thì nguệch ngoạc. Trẻ thường dồn sức vào phần mình thích nhất. Truyện bỏ dở cũng là một tác phẩm, có khi vài tháng sau con quay lại làm tiếp.

Chuẩn bị khung truyện bằng một tờ giấy

Cách nhanh nhất là gấp giấy thay vì kẻ thước, vì trẻ tự làm được và đường gấp không ép con phải vẽ thẳng hàng.

  1. Gấp đôi tờ A4 theo chiều dài rồi gấp đôi thêm một lần theo chiều ngang. Mở ra là bốn ô bằng nhau, đủ cho một truyện ngắn có mở đầu, rắc rối, giải quyết và kết.
  2. Muốn sáu ô thì gấp ba theo chiều dài, sau đó gấp đôi theo chiều ngang. Tám ô thì gấp đôi thêm một lần nữa; với bé dưới sáu tuổi, tám ô thường là quá nhiều.
  3. Tô đậm đường gấp bằng bút chì để thành viền khung. Không cần thẳng tắp; viền hơi lệch còn làm truyện có nét riêng.
  4. Đánh số góc mỗi ô để con nhớ thứ tự đọc từ trái sang phải, trên xuống dưới, như sách tiếng Việt.
  5. Kể miệng trước khi vẽ. Con chỉ vào từng ô và nói trong ô này có gì. Bước này giúp con thấy truyện vừa hay chưa vừa số ô.
  6. Vẽ hình trước, chữ sau. Bong bóng lời thoại vẽ sau khi có nhân vật, để chừa đủ chỗ mà không đè lên mặt nhân vật.

Bút chì cho phép tẩy sửa, nhưng nhiều bé thích vẽ thẳng bút dạ cho mạnh dạn. Không có cách nào đúng hơn; cứ để con chọn. Giấy nháp cũ, mặt sau tờ lịch bóc hay giấy gói hàng phẳng đều dùng được.

Bong bóng lời thoại và những ký hiệu nhỏ làm truyện sống động

Bong bóng tròn có đuôi nhọn là lời nói, đuôi chỉ về miệng người nói. Con hay quên đuôi, khiến người đọc không biết ai nói; chỉ cần hỏi "câu này của ai?" là con tự thêm.

Bong bóng hình đám mây có chuỗi chấm tròn là lời nghĩ trong đầu. Trẻ rất thích phân biệt nói ra và nghĩ thầm, vì nó cho phép nhân vật có bí mật.

Bong bóng răng cưa là tiếng hét hoặc tiếng từ loa, điện thoại. Một khung có bong bóng răng cưa tự nhiên trở thành cao trào.

Chữ tượng thanh to ngoài bong bóng như "rầm", "bịch", "meo", "tõm". Tiếng Việt có kho từ tượng thanh rất phong phú, và đây là chỗ con sáng tạo chữ thoải mái nhất.

Đường chuyển động là mấy nét gạch phía sau vật đang chạy, giọt mồ hôi bên đầu nhân vật lo lắng, ngôi sao quanh đầu khi bị va. Chỉ cho con một hai ký hiệu, con sẽ tự phát minh thêm.

Hộp lời dẫn ở góc khung dùng cho những câu như "sáng hôm sau" hay "trong khi đó". Đây là cách con học chuyển cảnh, chuyển thời gian trong truyện.

Ví dụ giả định: truyện bốn khung "Con mèo và cái hộp"

Để thấy một truyện tranh bốn khung của trẻ bảy tuổi có thể trông thế nào, xem ví dụ giả định này. Khung một: con mèo Mun nhìn một cái hộp các-tông, trên đầu có bong bóng nghĩ hình dấu hỏi. Khung hai: Mun chui vào hộp, chỉ còn cái đuôi thò ra, bên cạnh có chữ tượng thanh "sột soạt". Khung ba: một bàn tay người lớn đóng nắp hộp lại, bong bóng thoại của người đó nói "ơ, hộp này để đựng đồ cơ mà". Khung bốn: cái hộp có hai lỗ tròn khoét sẵn, hai con mắt Mun nhìn ra, và hộp lời dẫn ở góc ghi "Từ hôm đó, Mun có nhà riêng".

Truyện chỉ có bốn khung nhưng đủ mở đầu, rắc rối, bất ngờ và kết. Con dùng ba loại bong bóng khác nhau, một chữ tượng thanh, một hộp lời dẫn. Nét vẽ có thể rất đơn giản, con mèo chỉ là một hình tròn đen có tai nhọn, mà người đọc vẫn theo kịp.

Khi đọc truyện này, cha mẹ có thể hỏi ai đã khoét hai cái lỗ, một khoảng trống mà con cố ý hoặc vô tình để lại. Con có thể trả lời "bố khoét đấy, bố thương Mun", và thế là có ngay ý cho tập hai. Câu hỏi đúng chỗ làm truyện tiếp tục, còn câu nhận xét về nét vẽ thì thường làm truyện dừng lại.

Khi con chỉ vẽ lại nhân vật trong truyện con đang đọc

Rất nhiều trẻ bắt đầu truyện tranh bằng cách vẽ lại nhân vật nổi tiếng mà con mê, rồi bịa thêm chuyện cho họ. Đây là cách học tự nhiên: người vẽ truyện chuyên nghiệp cũng từng chép tranh của người đi trước. Cha mẹ không cần cấm, cũng không cần ép con "nghĩ ra nhân vật của riêng mình đi".

Có một cách mở đường nhẹ nhàng: hỏi con nếu nhân vật ấy có một người em hay một con thú cưng thì trông thế nào. Nhân vật mới ra đời từ nhân vật cũ, và dần dần con có dàn nhân vật của riêng mình. Một cách khác là mời con vẽ người trong nhà thành nhân vật truyện, như bố thành gấu, bà thành rùa, con mèo thật thành siêu anh hùng.

Cũng cần nói rõ một ranh giới khi con lớn hơn: vẽ nhân vật có bản quyền để chơi trong nhà, tặng người thân là chuyện bình thường; còn đem in bán hay đăng công khai thành sản phẩm thì đụng tới quyền của tác giả gốc. Ở tuổi tiểu học, nói với con đơn giản rằng nhân vật đó là "con" của một người khác, mình mượn để vẽ thì ghi tên người đã nghĩ ra họ.

Đọc truyện tranh của con như một độc giả thật

Cách cha mẹ đọc ảnh hưởng đến việc con có làm tập tiếp theo hay không. Dưới đây là vài thói quen giúp con thấy truyện của mình có người đọc thật sự.

  • Để con cầm truyện và đọc cho bạn nghe, chỉ tay theo từng khung. Truyện tranh của trẻ nhiều chỗ chỉ tác giả mới đọc được.
  • Hỏi về chuyện trước, về tranh sau: "Sao con chó lại lên mái nhà?" thú vị với con hơn là "Con vẽ cái mái đẹp nhỉ".
  • Đoán trước khung tiếp theo rồi để con tiết lộ. Trẻ rất thích khi người lớn đoán sai.
  • Không chỉ ra lỗi chính tả trong bong bóng thoại. Nếu cần, để lúc khác khi con viết bài ở lớp.
  • Hỏi con có muốn làm tập hai không, nhưng nhận lời "không" một cách vui vẻ.
  • Cất truyện vào một cặp giấy riêng có tên bộ truyện, để con thấy tác phẩm của mình được giữ gìn.
  • Hỏi trước khi chụp gửi cho người khác; truyện tranh của trẻ thường có hình người thân và chuyện trong nhà.

Nếu có hai con cùng vẽ, mỗi đứa một bộ truyện riêng và một chỗ cất riêng. Tránh đặt hai tập cạnh nhau rồi bình luận tập nào hay hơn; mỗi bộ nên được đọc với đúng niềm vui của nó.

Câu hỏi thường gặp

Con vẽ chưa đẹp có nên cho làm truyện tranh không?

Nên. Truyện tranh của trẻ cần kể được chuyện chứ không cần tranh đẹp. Nhân vật người que, nhà hình tam giác vẫn kể được một chuyện rất cuốn. Nhiều bé vẽ đơn giản lại nghĩ ra chuyện hay, vì không mất sức vào chi tiết.

Nên mua dụng cụ gì để con làm truyện tranh?

Giấy trắng khổ A4, bút chì, tẩy và vài cây bút dạ màu là đủ. Sổ vẽ hay bút chuyên dụng chưa cần thiết. Với trẻ nhỏ, chọn bút sáp và bút dạ an toàn dành cho trẻ em, có ghi rõ độ tuổi, và để xa tầm với của em bé dưới ba tuổi.

Con vẽ truyện có cảnh đánh nhau thì có nên cấm?

Xung đột là phần chính của hầu hết truyện, kể cả truyện thiếu nhi. Bạn có thể hỏi nhân vật đánh nhau vì sao và rồi họ có làm lành không. Chỉ nên để ý kỹ khi cảnh bạo lực rất chi tiết, lặp mãi, hoặc đi kèm thay đổi hành vi rõ rệt của con.

Có nên cho con vẽ truyện tranh trên máy tính bảng?

Có thể, như một chất liệu khác. Tuy vậy giấy cho trẻ nhỏ cảm giác tay rõ hơn, dễ cầm đi khoe và không bị kéo sang ứng dụng khác. Nếu dùng máy, giữ giới hạn thời gian màn hình như mọi hoạt động khác và lưu tác phẩm trong máy của gia đình.

Con chỉ vẽ một nhân vật suốt mấy tháng, có cần đổi không?

Không cần. Trẻ thường gắn bó với một nhân vật vì nó là cách con thử nhiều tình huống mà vẫn giữ được chỗ dựa quen. Qua nhiều tập, nhân vật đó sẽ lớn lên theo con. Khi con muốn đổi, con sẽ tự đổi.

Truyện tranh có làm con lười đọc sách nhiều chữ không?

Tự vẽ truyện tranh là sáng tác, khác với chuyện chỉ đọc truyện tranh. Nhiều trẻ làm truyện tranh lại càng chú ý đến cách người khác kể chuyện, kể cả trong sách chữ. Chuyện đọc sách theo tuổi có bài riêng ở các trang về học tập.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138