XuatChung.comXuất Chúng
Nhận ra điều con thích

Con thích thứ cha mẹ không thích: đồng hành khi sở thích của con lệch gu cả nhà

Con mê côn trùng, nhạc ồn, múa dù là con trai? Tách ba loại "không thích" của cha mẹ, thoả thuận chỗ và giờ, đồng hành mà không phải giả vờ cùng gu.

Father in a narrow townhouse in Hanoi sitting on stairs holding a glass jar while his child points at a beetle crawling on a leaf inside, both seen from behind, cool morning light

Khi con thích thứ cha mẹ không thích, việc cần làm không phải là giả vờ cùng gu, mà là tách rõ mình đang khó chịu vì gu riêng, vì sự bất tiện, hay vì một lo ngại thật về an toàn; mỗi loại có cách xử lý khác nhau. Phần lớn trường hợp thuộc hai loại đầu, và có thể giải quyết bằng thoả thuận về chỗ, giờ, tiếng ồn, chứ không cần cấm.

Bài này dành cho những ông bố bà mẹ có con mê côn trùng trong khi mình sợ bọ, con mê một thể loại nhạc mà mình thấy ồn, con trai thích múa hoặc con gái thích tháo ốc vít trong một gia đình còn nặng nếp cũ. Phần sau gợi ý cách tách ba loại "không thích", cách đồng hành mà không cần thích theo, và cách nói chuyện khi điều con thích có vẻ chưa hợp tuổi.

Vì sao chuyện này khó với cha mẹ hơn họ nghĩ

Hầu hết cha mẹ đều nói sẽ ủng hộ con theo đuổi điều con thích. Nhưng khi điều con thích là thứ mình thấy ồn, bẩn, kỳ cục hay đáng sợ, lời nói ấy bị thử thách thật. Khó chịu là phản ứng rất tự nhiên, và cha mẹ không cần tự trách vì đã thấy khó chịu.

Có nhiều nguồn cho cảm giác ấy. Có khi là gu cá nhân: bạn thích sự yên tĩnh, con lại thích gõ trống. Có khi là thói quen của gia đình: nhà chưa ai nuôi con vật nào, con bỗng đòi nuôi chuột hamster. Có khi là nỗi lo về tương lai: "mê cái này thì sau làm được gì". Và có khi là những định kiến mà chính người lớn đã lớn lên cùng, chẳng hạn con trai thì không nên múa, con gái thì không nên mê sửa xe.

Điều đáng lưu ý là trẻ đọc được sự khó chịu của cha mẹ rất nhanh, kể cả khi cha mẹ không nói ra. Một cái nhíu mày, một tiếng thở dài khi con kể về thứ mình thích, lặp đi lặp lại, đủ để con hiểu rằng điều đó không được chào đón. Có trẻ sẽ bỏ, có trẻ sẽ giấu và làm lén. Cả hai đều làm khoảng cách giữa cha mẹ và con lớn dần.

Vì vậy, bước đầu tiên không phải là sửa sở thích của con, mà là gọi tên cho rõ cảm giác của chính mình.

Tách ba loại "không thích" của cha mẹ

Đặt câu hỏi "mình không thích vì sao" và xếp vào một trong ba nhóm sau giúp chọn cách phản ứng đúng:

LoạiVí dụCách xử lý hợp lý
Không hợp gu cá nhânBạn thấy thể loại nhạc con nghe chói tai; bạn thấy côn trùng ghêChấp nhận đây là gu của con; không chê bai; bạn không cần tham gia nhưng có thể hỏi han
Bất tiện cho gia đìnhTrống ồn, bày bừa cả phòng khách, vật nuôi cần chỗ và người chămThoả thuận về giờ, chỗ, trách nhiệm dọn dẹp; tìm phiên bản gọn hơn
Lo ngại về an toàn hoặc phù hợp tuổiNhào lộn mạo hiểm, hoá chất, nội dung bạo lực, nói chuyện với người lạ trên mạngĐặt giới hạn rõ, giải thích lý do, có người lớn kèm hoặc tìm phiên bản an toàn

Phần lớn các tình huống rơi vào hai dòng đầu. Lỗi hay gặp là xử lý chuyện gu cá nhân bằng cách của dòng thứ ba, tức là cấm đoán như thể có nguy hiểm, trong khi thật ra chỉ là mình không thích.

Ngược lại, với những lo ngại an toàn thật thì không nên nhân nhượng chỉ vì sợ con buồn. Giới hạn rõ ràng kèm lý do dễ hiểu là cách tôn trọng con, không phải là cấm đoán.

Khi sở thích của con bị gắn với giới tính

Đây là tình huống gây căng thẳng nhiều trong các gia đình nhiều thế hệ. Một bé trai thích múa, thích nấu ăn, thích chơi búp bê và may quần áo cho búp bê; một bé gái thích đá bóng, thích lắp mạch điện đồ chơi, thích tháo xe đạp. Ông bà, họ hàng có thể nhận xét "con trai mà lại", "con gái gì mà", và cha mẹ đứng giữa.

Không có cơ sở nào để coi những sở thích này là không phù hợp với một giới. Múa rèn sự khéo léo và cảm nhịp; nấu ăn là kỹ năng sống ai cũng cần; lắp ráp, sửa chữa giúp rèn tư duy không gian và sự kiên nhẫn. Nghề nào hiện nay cũng có cả nam lẫn nữ làm giỏi. Khi người lớn chia sở thích theo giới, đứa trẻ mất đi một nửa số thứ mình có thể thử.

Cha mẹ không cần tranh cãi gay gắt với ông bà trước mặt con. Có thể chuyển hướng câu chuyện bằng một câu mô tả việc con làm, như "cháu tự nấu được món trứng rồi đấy bà", và nói chuyện riêng với người lớn sau. Điều quan trọng là con nghe được từ chính bố mẹ rằng điều con thích là bình thường và được ủng hộ.

Nếu con bị bạn bè trêu chọc vì sở thích, hãy lắng nghe con kể, không bảo con bỏ cho yên chuyện. Có thể bàn với con cách trả lời bạn, và trao đổi với giáo viên nếu việc trêu chọc kéo dài.

Đồng hành mà không cần giả vờ thích

Tò mò về con, không cần tò mò về đồ vật. Bạn có thể không quan tâm tới bọ cánh cứng, nhưng bạn quan tâm tới đứa trẻ đang say sưa kể về nó. Hỏi "con thấy con này có gì hay" là đủ, không cần giả vờ hào hứng.

Nhờ con dạy lại. Đổi vai để con làm thầy: con giải thích cho bố về điệu nhảy, cho mẹ về loài côn trùng. Con được tôn trọng, và bạn hiểu con hơn mà không phải thích theo.

Dành một khoảng thời gian có giới hạn. Mười lăm phút ngồi cùng con với thứ con thích, mỗi tuần vài lần, chân thành hơn cả buổi miễn cưỡng. Trẻ cảm nhận được khi người lớn ngồi đó mà tâm trí ở nơi khác.

Tìm người cùng gu trong họ hàng, bạn bè. Có thể chú, dì, anh chị họ hay một người quen có chung sở thích với con. Một người như thế có giá trị lớn, miễn là người lớn đáng tin và cha mẹ biết rõ.

Không chê bai trước mặt người khác. Kể với bạn bè "con nhà mình mê mấy thứ vớ vẩn" trước mặt con là một cách làm tổn thương rất thường gặp mà người lớn ít để ý.

Thoả thuận về chỗ, giờ và tiếng ồn

Với những sở thích gây bất tiện, một bản thoả thuận đơn giản giữa cha mẹ và con giúp tránh cãi nhau mỗi ngày:

  1. Ngồi lại khi cả nhà đang bình tĩnh, không phải giữa lúc đang bực. Nói rõ cái gì làm bạn khó chịu, ví dụ tiếng trống lúc em ngủ trưa, chứ không nói chung chung "con ồn quá".
  2. Để con đề xuất trước. Trẻ thường đưa ra giải pháp hợp lý hơn người lớn nghĩ, và con dễ giữ lời khi chính mình đề xuất.
  3. Chốt chỗ: một góc phòng, một khoảng ban công, một chiếc hộp chứa đồ. Sở thích có chỗ riêng thì ít lan ra khắp nhà.
  4. Chốt giờ: khung giờ nào được làm, khung giờ nào cần yên tĩnh vì hàng xóm, vì em nhỏ, vì người lớn nghỉ.
  5. Chốt trách nhiệm: ai dọn, ai cho vật nuôi ăn, ai rửa đồ. Ghi lên một tờ giấy dán ở chỗ dễ thấy.
  6. Hẹn ngày xem lại sau vài tuần. Thoả thuận nào chưa ổn thì sửa cùng nhau, không phải là dấu hiệu thất bại.

Khi điều con thích có vẻ chưa hợp với tuổi

Có những sở thích làm cha mẹ lo không phải vì gu, mà vì nội dung: con mê một bộ phim có nhiều cảnh bạo lực, con theo dõi những người làm video có lời lẽ thô tục, con muốn lên mạng trò chuyện với người lạ cùng sở thích. Đây là lúc cần giới hạn, nhưng giới hạn khôn ngoan là giữ lại phần lõi con thích và đổi phần không phù hợp.

Ví dụ giả định: một bé chín tuổi mê phim siêu anh hùng nhiều cảnh đánh nhau. Phần lõi có thể là con thích nhân vật mạnh mẽ, thích câu chuyện có người tốt bảo vệ người yếu. Cha mẹ có thể tìm truyện tranh, phim hoạt hình, sách cùng tinh thần đó nhưng hợp lứa tuổi hơn, hoặc cùng con vẽ truyện về siêu anh hùng của riêng con.

Giải thích lý do cũng quan trọng như đặt giới hạn. Câu "phim này dành cho người lớn vì có nhiều cảnh làm người ta sợ và nhớ lâu, mình chờ con lớn hơn" dễ nghe hơn câu "không được xem". Với chuyện trò chuyện với người lạ trên mạng, cần nói rõ về rủi ro và đặt quy tắc: không gửi ảnh, không nói địa chỉ, trường học, có chuyện gì lạ thì báo ngay bố mẹ.

Nếu phát hiện con bị người lạ trên mạng dụ dỗ, đe doạ hay đòi hỏi điều bất thường, cha mẹ giữ lại bằng chứng, có thể gọi Tổng đài quốc gia bảo vệ trẻ em 111 để được hướng dẫn, và báo công an khi cần.

Nỗi lo "thích cái này thì sau này làm được gì"

Đằng sau nhiều lần cha mẹ phản đối sở thích của con là một câu hỏi rất thực tế: mê côn trùng, mê nhảy, mê vẽ truyện tranh thì sau này sống bằng gì. Câu hỏi này xuất phát từ tình thương, nhưng đặt nó lên một đứa trẻ tám tuổi là đặt quá sớm.

Sở thích thời thơ ấu không cần phải dẫn tới nghề nghiệp mới có giá trị. Nó cho con niềm vui, cho con một chỗ để nghỉ ngơi khi áp lực học hành nặng, cho con cơ hội rèn những phẩm chất dùng được ở bất kỳ nghề nào: kiên nhẫn quan sát, chịu làm hỏng rồi làm lại, biết tự tìm hiểu một chủ đề tới nơi tới chốn. Một người lớn lên với một sở thích bền bỉ thường có thêm một nguồn cân bằng suốt đời, dù làm nghề gì.

Mặt khác, rất khó đoán trước một sở thích sẽ dẫn tới đâu. Đứa trẻ mê côn trùng có thể sau này làm nông nghiệp, làm y tế, làm nhiếp ảnh, hoặc làm một nghề hoàn toàn khác nhưng vẫn giữ thói quen quan sát tỉ mỉ. Các nghề nghiệp cũng thay đổi nhanh; nhiều nghề hôm nay chưa có tên khi cha mẹ còn nhỏ.

Vì thế, thay vì hỏi "sau này làm được gì", câu hỏi hữu ích hơn ở tuổi này là: sở thích ấy có làm con vui, có an toàn, có để lại đủ chỗ cho việc học và giấc ngủ không. Nếu cả ba đều ổn, nhà mình đang làm đúng.

Câu hỏi thường gặp

Con mê một thứ cha mẹ thấy vô bổ, có nên hướng con sang thứ "có ích" hơn không?

Một sở thích làm con vui, không hại sức khoẻ, không ảnh hưởng tới việc học và giấc ngủ thì đã có ích cho con. Nhiều kỹ năng như kiên nhẫn, tìm hiểu, sáng tạo được rèn qua những sở thích người lớn cho là vô bổ. Có thể gợi mở thêm thứ khác, nhưng không cần thay thế.

Con trai muốn học múa, ông bà phản đối thì làm sao?

Cha mẹ có thể ủng hộ con bằng những bước nhỏ ở nhà trước, như cho con nhảy theo nhạc, xem các tiết mục múa cùng con. Với ông bà, nói chuyện riêng, nhẹ nhàng, nêu những gì con được rèn qua múa. Không cần tranh luận trước mặt con.

Con muốn nuôi con vật mà cha mẹ sợ thì sao?

Hãy nói thật với con về nỗi sợ của mình. Có thể bắt đầu bằng việc tìm hiểu về con vật qua sách, đi thăm nhà người quen có nuôi, hoặc nuôi loài nhỏ dễ chăm hơn. Nuôi con vật là cam kết lâu dài, cần cả nhà đồng ý trước khi bắt đầu.

Có nên giả vờ thích để con vui không?

Không cần. Trẻ dễ nhận ra sự giả vờ. Thành thật nói "bố không mê cái này lắm, nhưng bố thích nghe con kể" vừa trung thực vừa cho con thấy được tôn trọng. Con cũng học được rằng hai người khác gu vẫn quý nhau.

Sở thích của con làm ồn ảnh hưởng hàng xóm thì giải quyết thế nào?

Thoả thuận khung giờ phù hợp, tránh giờ nghỉ trưa và tối muộn, dùng thảm, rèm hoặc vật liệu giảm âm cho góc tập. Có thể sang chào hỏi hàng xóm, nói trước về khung giờ con tập; nhiều mâu thuẫn được tránh nhờ một câu báo trước.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138