XuatChung.comXuất Chúng
Nhận ra điều con thích

Con chưa thích gì cả: lý do thường gặp và cách mở cửa từ từ cho con

Có những trẻ chưa tìm thấy điều mình thích. Các lý do thường gặp, những sở thích người lớn hay bỏ sót, bảy cách mở cửa nhẹ nhàng và lúc nào nên để ý thêm.

Child lying on a bamboo bed on a breezy porch in rural Dong Thap watching clouds, grandmother shelling peanuts nearby, wide shot from behind, warm hazy afternoon light, no faces visible

Một đứa trẻ chưa thích gì đặc biệt không phải là chuyện hiếm, và trong đa số trường hợp không có gì đáng lo: con có thể chưa có đủ thời gian rảnh, chưa được thử đủ thứ, hoặc đang thích những điều người lớn không gọi là sở thích. Cảm giác "con nhà người ta ai cũng có tài lẻ" phần lớn đến từ những gì được kể và được đăng, không phải từ đời sống thật của đa số trẻ.

Bài này đi qua các lý do thường gặp khiến trẻ chưa tìm thấy điều mình thích, những sở thích dễ bị bỏ sót, giá trị của khoảng thời gian buồn chán, bảy cách mở cửa từ từ, những việc nên tránh, và cách phân biệt chuyện bình thường với tình huống cần để ý thêm.

Những lý do thường gặp khiến con chưa thích gì

Con không có thời gian rảnh thật sự. Nhiều trẻ thành phố có lịch kín từ sáng tới tối. Sở thích cần khoảng trống để nảy ra; một ngày không có lúc nào tự quyết định mình làm gì thì khó thấy con thích gì.

Màn hình lấp mọi khoảng trống. Khi lúc nào rảnh cũng có video sẵn, con không bao giờ phải tự tìm việc. Video không xấu, nhưng nó lấy mất cái khoảnh khắc buồn chán mà nhiều sở thích sinh ra từ đó.

Con sợ làm sai hoặc bị chê. Trẻ hay bị nhận xét, sửa lỗi khi làm việc gì đó dễ chọn không làm gì cả cho an toàn. Con nói "con không thích" đôi khi thật ra là "con sợ làm không đẹp".

Con mệt. Thiếu ngủ, học nhiều, đi lại xa mỗi ngày khiến trẻ chỉ còn sức nằm. Một đứa trẻ mệt thường không thiết làm gì, và điều đó không nói lên con thiếu sở thích.

Con chưa gặp đúng thứ. Nếu cả nhà chưa từng có ai làm vườn, chưa ai chơi nhạc, chưa ai nấu nướng cầu kỳ, con có thể chưa được thấy những việc ấy tồn tại. Sở thích cần được gặp trước khi được chọn.

Con là kiểu quan sát trước rồi mới tham gia. Có những trẻ đứng ngoài nhìn rất lâu trước khi làm. Với người lớn nóng ruột, thời gian quan sát đó trông giống thờ ơ, nhưng thật ra con đang tìm hiểu.

Những điều con thích mà người lớn ít gọi là sở thích

Khi được hỏi "con thích gì", nhiều cha mẹ chỉ chờ nghe tên một môn: vẽ, đàn, bơi, cờ. Thực tế có rất nhiều thứ trẻ thích mà không nằm trong danh sách đó, và chúng vẫn là sở thích thật.

Có bé thích nói chuyện: kể lể với bà hàng giờ, hỏi chuyện người lớn, nhớ tên mọi người trong xóm. Có bé thích đi lang thang và nhìn: theo mẹ ra chợ, ngắm người ta làm việc, nhìn mây, nhìn kiến. Có bé thích sắp xếp: xếp tủ quần áo, phân loại đồ chơi, dọn góc bàn. Có bé thích giúp việc: phụ ông sửa xe, phụ mẹ lặt rau, chạy việc vặt. Có bé thích nằm nghĩ và tưởng tượng, không làm gì nhìn thấy được.

Những thứ này hiếm khi được gọi là tài lẻ, nhưng mỗi thứ đều chạm tới một khả năng thật: giao tiếp, quan sát, tổ chức, chăm sóc, tưởng tượng. Chúng có thể là gốc của rất nhiều nghề và nhiều niềm vui sau này.

Nên trước khi kết luận con chưa thích gì, thử ghi lại một tuần những lúc con trông vui và chú tâm nhất, kể cả khi việc đó không có tên. Danh sách thường dài hơn bạn tưởng.

Khoảng thời gian buồn chán không phải là lãng phí

Nhiều cha mẹ thấy con kêu "chán quá" là vội tìm việc cho con, hoặc đưa điện thoại cho con yên. Nhưng buồn chán, ở mức vừa phải, là một trạng thái có ích. Khi không có ai lấp chỗ trống, trẻ buộc phải tự hỏi mình muốn làm gì, và câu hỏi đó là điểm xuất phát của sở thích.

Lần đầu để con chán, gần như chắc con sẽ kêu ca, lèo nhèo, thậm chí cáu. Giai đoạn này có thể kéo dài vài ngày. Bạn không cần giải quyết cơn chán thay con; chỉ cần nói bình tĩnh rằng trong nhà có giấy, có đồ, có sách, con tự chọn, và bố mẹ đang bận việc của mình.

Để khoảng trống có ích, môi trường nên có sẵn vài thứ dễ lấy: giấy và bút, đồ nặn, khối hoặc hộp bìa, một ít sách tranh, dụng cụ trồng cây, một góc sàn được phép bày bừa. Không cần nhiều, chỉ cần con tự với tới được mà không phải xin.

Một điều cần phân biệt: buồn chán ngắn ngủi rồi tự tìm ra việc là bình thường và lành mạnh. Còn tình trạng không hứng thú với bất cứ điều gì, kéo dài nhiều tuần, kèm buồn bã hay thu mình, là chuyện khác và được nói ở phần dưới.

Bảy cách mở cửa từ từ cho con

Mục tiêu không phải là tìm ra sở thích nhanh nhất, mà là cho con gặp nhiều thứ trong không khí nhẹ nhàng:

  1. Rủ con làm cùng việc của bạn. Nấu một món, sửa cái kệ, tưới cây, gói quà. Trẻ hay bị hút vào việc người lớn đang làm thật hơn là việc được bày ra riêng cho trẻ.
  2. Đổi chỗ. Một buổi ở công viên, ở chợ, ở quê, ở bờ sông, ở thư viện. Mỗi nơi mở ra những thứ con chưa gặp trong nhà.
  3. Để đồ lộ ra mà không giới thiệu. Đặt một hộp màu nước, vài hạt giống, một chiếc kèn đồ chơi ở nơi con hay qua. Không nói gì, xem con có tự cầm lên không.
  4. Rủ một người bạn sang. Có trẻ chỉ bắt đầu làm khi có bạn cùng làm. Một buổi chiều với một bạn hợp tính có khi mở ra nhiều hơn cả tháng làm một mình.
  5. Giảm màn hình trong những khung giờ cố định. Không cần cấm hẳn, chỉ cần có những khoảng con biết chắc là không có thiết bị.
  6. Hỏi con không thích gì. Trẻ hay nói rõ điều mình ghét hơn điều mình thích. Con ghét bị bẩn tay, ghét ồn, ghét đứng trước đông người; những điều đó cũng thu hẹp và chỉ hướng.
  7. Cho con những việc có ích thật. Đi chợ mua hai món, chăm một chậu cây, phụ trách cho cá ăn. Cảm giác mình làm được việc thật là thứ nhiều trẻ thích mà không gọi tên được.

Mỗi cách chỉ cần thử nhẹ, không cần thành công. Một lần con không hứng thú cũng là thông tin.

Những việc nên tránh khi con chưa thích gì

Sự sốt ruột của người lớn rất dễ biến thành áp lực đè lên con. Vài điều nên tránh:

  • Đăng ký cùng lúc nhiều lớp để "xem con hợp cái nào". Con mệt thêm, có ít thời gian rảnh hơn, và thường càng khó thấy mình thích gì.
  • So con với anh chị em hay con nhà khác: "Bạn ấy biết đàn, biết vẽ, còn con chẳng thích gì." Câu này chỉ làm con thấy mình kém.
  • Nói trước mặt người khác rằng con "chẳng có năng khiếu gì". Trẻ nghe thấy và tin.
  • Ép con phải chọn một thứ trước một mốc thời gian. Sở thích chọn vì bị ép hiếm khi bền.
  • Lấy việc bỏ màn hình làm hình phạt. Khi màn hình trở thành phần thưởng quý giá, những việc khác càng trở nên kém hấp dẫn.
  • Tự kết luận con có vấn đề tâm lý qua bài trên mạng. Nếu lo lắng thật sự, hãy hỏi bác sĩ hoặc chuyên gia.

Điều ngược lại của những việc này là kiên nhẫn: để con có thời gian, có không gian, và biết rằng chưa thích gì cũng không sao.

Bình thường hay cần để ý thêm

Bảng dưới giúp phân biệt tình trạng "chưa thích gì" thường gặp với những dấu hiệu nên nói chuyện với chuyên gia. Đây là gợi ý để cha mẹ quan sát, không phải công cụ chẩn đoán:

Khía cạnhThường gặp, không đáng loNên để ý thêm và hỏi chuyên gia
Hứng thúChưa có sở thích nổi bật nhưng vẫn vui khi làm việc này việc kiaMất hứng thú với gần như mọi thứ từng thích, kéo dài nhiều tuần
Tâm trạngLúc vui lúc chán, nhìn chung ổnBuồn bã, cáu gắt hoặc lo âu kéo dài, khóc nhiều không rõ lý do
Ngủ và ănNhư bình thườngThay đổi rõ rệt về giấc ngủ hoặc ăn uống
Bạn bèCó bạn, có lúc thích ở một mìnhTránh né bạn bè, không muốn đi học
Phát triểnĐạt các mốc nói, vận động theo tuổiChậm nói, chậm vận động, mất kỹ năng đã có

Nếu con có những dấu hiệu ở cột phải, việc nên làm là đưa con đi khám nhi hoặc gặp chuyên gia tâm lý trẻ em, thay vì tìm thêm hoạt động cho con. Khi có nghi ngờ con bị bắt nạt hay xâm hại, cha mẹ có thể gọi Tổng đài quốc gia bảo vệ trẻ em 111 để được hướng dẫn.

Con nhìn vào thời gian rảnh của cha mẹ

Một câu hỏi ngược đáng tự đặt ra: trong nhà, người lớn dành thời gian rảnh vào việc gì? Nếu sau giờ làm, cả bố lẫn mẹ đều lướt điện thoại tới khuya, con khó hình dung rằng thời gian rảnh có thể dùng để làm một thứ gì đó bằng tay, bằng chân hay bằng giọng hát. Trẻ học cách sống phần lớn từ những gì nhìn thấy hằng ngày, nhiều hơn từ những gì được dặn.

Điều này không có nghĩa cha mẹ phải có tài lẻ mới nuôi được tài lẻ của con. Chỉ cần một vài thói quen nhìn thấy được: bố tưới cây mỗi sáng và kể cây nào mới ra lá, mẹ đọc sách mười lăm phút trước khi ngủ, ông nghe đài và hát theo, bà khâu vá. Những việc nhỏ ấy cho con biết rằng người lớn cũng có thứ mình thích và dành thời gian cho nó.

Nếu chính bạn cũng đang không biết mình thích gì ngoài công việc, đó có thể là cơ hội để hai bố con, hai mẹ con cùng thử. Một buổi học nấu một món mới qua sách, một buổi trồng hạt rau vào hộp sữa, một buổi đạp xe quanh khu phố. Khi người lớn thử mà vụng, con thấy vụng là chuyện bình thường, và đó chính là điều nhiều trẻ cần để dám bắt đầu.

Câu hỏi thường gặp

Con mười tuổi rồi mà vẫn chưa thích gì, có muộn không?

Không muộn. Nhiều người tìm thấy điều mình thích ở tuổi thiếu niên, thậm chí khi đã trưởng thành. Điều cha mẹ làm được là giữ cho con có thời gian rảnh, có cơ hội gặp nhiều thứ, và không biến chuyện tìm sở thích thành áp lực.

Con chỉ thích ngủ và nằm, có phải lười không?

Có thể con đang mệt vì thiếu ngủ, học nhiều hoặc đi lại xa. Hãy xem lại giờ ngủ và lịch sinh hoạt trước. Nếu con mệt mỏi kéo dài dù đã ngủ đủ, nên đưa con đi khám để loại trừ nguyên nhân sức khoẻ.

Có nên cho con đi học một lớp bất kỳ để có việc làm không?

Có thể thử một khoá ngắn nếu con đồng ý, nhưng không nên coi lớp học là cách duy nhất. Nhiều sở thích bắt đầu từ việc làm cùng người thân ở nhà. Đăng ký vội nhiều lớp thường làm con mệt hơn và ít thời gian rảnh hơn.

Con nói thích xem video, đó có tính là sở thích không?

Xem video là một hoạt động, nhưng nội dung con chọn xem mới cho biết con quan tâm điều gì. Nếu con hay xem nấu ăn, thủ công hay động vật, thử cho con làm việc đó ngoài đời thật để xem con có thích làm hay chỉ thích xem.

Con thích giúp việc nhà, đó có phải sở thích không?

Có. Thích làm việc có ích, thích chăm sóc, thích sắp xếp đều là sở thích thật, dù ít được gọi tên. Cha mẹ có thể ghi nhận bằng cách giao cho con một việc riêng và cảm ơn con cụ thể.

Làm sao biết con đang buồn chán bình thường hay có chuyện?

Buồn chán bình thường thì ngắn và con tự tìm ra việc khác. Nếu con mất hứng thú với mọi thứ, kéo dài nhiều tuần, kèm thay đổi ngủ, ăn, tâm trạng hay né bạn bè, cha mẹ nên nói chuyện với con, trao đổi với giáo viên và đưa con đi gặp chuyên gia.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138