Quà tặng ông bà từ tác phẩm của con là những món làm từ chính tranh, bài hát, câu chuyện con tạo ra — một cuốn lịch in tranh của cháu, một sách ảnh nhỏ, một bản ghi âm cháu hát chúc Tết, một tấm thiệp vẽ tay — mà con là người làm chính, người lớn chỉ giúp phần con chưa làm được. Những món này rẻ, không đụng hàng, và thường được ông bà giữ lâu hơn quà mua.
Bài này gợi ý tám kiểu quà theo tuổi và sở thích của con, cách để con thật sự là người làm, cách làm cho hợp mắt và tai người lớn tuổi, cách gửi quà cho ông bà ở xa, lời tặng con tự nói, và cách nghĩ khi ông bà không mặn mà như mình mong. Dịp tặng có thể là Tết, mừng thọ, ngày ông bà lên chơi, hoặc không cần dịp nào.
Vì sao quà từ tay cháu thường được giữ lâu
Với nhiều ông bà, giá trị của món quà nằm ở chỗ nó nói về đứa cháu. Một chiếc khăn mua ở cửa hàng có thể đẹp, nhưng bức tranh cháu vẽ ông đang tưới cây, có cái mũ cói ông hay đội, cho thấy cháu đã nhìn ông kỹ đến thế nào. Đó là thứ không mua được, và là lý do nhiều ông bà dán tranh cháu lên tường nhà nhiều năm, kể cả khi giấy đã ngả màu.
Với con, làm quà cho ông bà là một cách dùng điều mình thích cho người khác. Đứa trẻ thích vẽ thấy tranh của mình được treo ở nhà ông bà; đứa trẻ thích hát thấy bà nghe đi nghe lại bản ghi âm. Sở thích của con có thêm một ý nghĩa ngoài niềm vui cá nhân: nó làm người con thương vui.
Quà tự làm cũng giúp giải bài toán quen thuộc của nhiều nhà: ông bà không thiếu gì, mua gì cũng thừa. Một món từ tác phẩm của cháu không chiếm chỗ nhiều, không cần dùng hằng ngày, và gần như không bao giờ bị xem là thừa.
Tám kiểu quà theo tuổi và sở thích của con
Bảng dưới gợi ý các món phổ biến, xếp theo độ khó tăng dần. Chọn theo điều con đang thích, không chọn theo thứ người lớn thấy đẹp nhất.
| Kiểu quà | Hợp với trẻ thích | Tuổi gợi ý | Người lớn giúp phần nào |
|---|---|---|---|
| Thiệp vẽ tay gấp đôi | Vẽ, tô màu | Từ khoảng 3 tuổi | Gấp giấy, viết lời con đọc nếu con chưa biết viết |
| Tranh vẽ ông bà, có khung | Vẽ | Từ khoảng 4 tuổi | Chọn khung nhẹ, mặt mica, đóng khung |
| Bản ghi âm cháu hát, đọc thơ, kể chuyện | Hát, kể chuyện | Từ khoảng 3 tuổi | Ghi âm, chép vào thiết bị ông bà dùng được |
| Lịch treo tường in tranh của cháu, mỗi tháng một bức | Vẽ | Từ khoảng 5 tuổi | Chụp tranh, dàn trang, mang đi in |
| Sách ảnh nhỏ “một năm của cháu” | Nhiều sở thích | Từ khoảng 6 tuổi | Chọn ảnh cùng con, in, đóng gáy |
| Truyện tranh tự viết tự vẽ về ông bà | Kể chuyện, vẽ | Từ khoảng 7 tuổi | Gợi ý ý tưởng, đóng thành cuốn |
| Đồ nặn, đồ thủ công để bàn | Nặn, thủ công | Từ khoảng 5 tuổi | Chọn vật liệu bền, làm hộp đựng |
| Đoạn video cháu diễn tặng riêng ông bà | Hát, múa, diễn kịch | Từ khoảng 4 tuổi | Quay, cắt gọn, gửi riêng |
Tuổi trong bảng chỉ để tham khảo. Một đứa trẻ ba tuổi vẫn có thể góp phần vào cuốn lịch bằng những vệt màu; người lớn chọn những đoạn đẹp nhất để chụp. Điều quan trọng là có dấu tay của con trong món quà.
Để con là người làm chính
Con chọn món quà. Đưa con hai ba lựa chọn hợp với sở thích hiện tại, để con quyết. Con chọn làm thiệp thì làm thiệp, dù người lớn nghĩ lịch sẽ đẹp hơn.
Con chọn nội dung. Vẽ gì, hát bài nào, kể chuyện gì — con quyết định. Có thể gợi ý “con vẽ gì đó về ông được không?”, nhưng nếu con muốn vẽ con khủng long tặng ông, cứ để con vẽ.
Người lớn chỉ làm phần con chưa làm được. Dùng dao rọc giấy, cắm điện máy in, đóng khung, chuyển tệp. Những phần này người lớn làm, nhưng làm trước mặt con và nói cho con biết đang làm gì.
Không vẽ đè, không sửa giúp. Rất nhiều cha mẹ không cưỡng được việc “tô lại cho đẹp” một chút. Ông bà muốn nhận tranh của cháu, không phải tranh của con dâu hay con rể. Nét lệch, màu lem là dấu vết thật của cháu.
Chia việc lớn thành nhiều buổi. Cuốn lịch mười hai bức không nên làm trong một ngày. Mỗi tuần một hai bức, bắt đầu từ vài tháng trước Tết, con không bị ép và tranh tự nhiên hơn.
Con tự trao hoặc tự gửi lời. Dù món quà gửi qua bưu điện, con nên là người gọi điện báo ông bà hoặc ghi một lời nhắn kèm theo.
Làm cho hợp mắt và tai người lớn tuổi
Quà cho ông bà nên được nghĩ cho người nhận. Vài điều chỉnh nhỏ giúp ông bà dùng và giữ món quà dễ hơn:
- Chữ to, đậm, ít: lời chúc trên thiệp, ngày tháng trên lịch nên viết to, nét đậm, màu tối trên nền sáng. Mắt người lớn tuổi khó đọc chữ nhỏ, chữ màu nhạt.
- Giấy dày, khổ vừa: lịch in trên giấy dày khó rách khi lật; khổ không quá lớn để treo được ở tường nhà quê, nhà nhỏ.
- Khung nhẹ, không kính: khung mặt mica hoặc nhựa an toàn hơn, nhẹ, dễ treo, không vỡ nếu rơi.
- Bản ghi âm dễ mở: nếu ông bà không quen dùng điện thoại thông minh, chép vào một thiết bị đơn giản ông bà đã quen, hoặc nhờ người sống gần ông bà cài sẵn để chỉ cần bấm một nút.
- Âm lượng và tốc độ: khi ghi âm, nhắc con hát, đọc chậm và rõ hơn bình thường một chút. Người nghe kém thường nghe giọng trẻ con cao và nhanh khó hơn.
- Ghi tên và tuổi cháu: ở mặt sau tranh, trang cuối sách ảnh, trên lịch, ghi tên cháu, tuổi lúc làm và năm. Nhiều năm sau, ông bà hay con cháu khác vẫn biết món đó của ai.
- Không dùng vật liệu dễ rụng, dễ mốc: kim tuyến, hạt xốp, keo nến dễ rơi và khó lau; bánh, kẹo trang trí không để lâu được.
Nếu ông bà ở nhà ẩm, gần biển hay vùng hay nồm, các món giấy nên có bao nhựa trong hoặc khung có mặt che. Hỏi người thân ở gần xem chỗ treo có bị dột, ẩm không trước khi gửi tranh gốc.
Gửi quà cho ông bà ở xa
Nhiều gia đình có ông bà ở quê, cách vài trăm cây số. Quà từ tác phẩm của cháu vẫn đi xa được, chỉ cần chuẩn bị thêm vài bước:
- Chụp ảnh hoặc quay lại món quà trước khi gửi, để nhà mình cũng giữ một bản.
- Đóng gói chống gập và chống ẩm: kẹp tranh giữa hai tấm bìa cứng, cho vào túi nhựa kín; đồ nặn bọc giấy mềm, đặt trong hộp có độn.
- Kèm một tấm thiệp nhỏ con tự viết hoặc vẽ, ghi rõ món quà là gì nếu ông bà khó nhận ra, ví dụ “cháu nặn con trâu của ông”.
- Gửi qua bưu điện hoặc người quen về quê, nhắn trước để ông bà hoặc người sống cùng biết mà nhận.
- Hẹn một cuộc gọi video lúc ông bà mở quà, để con thấy phản ứng của ông bà và tự giải thích món quà.
- Với quà dạng ghi âm, video: gửi riêng cho người lớn sống gần ông bà, nhờ cài đặt và mở cho ông bà nghe, rồi kể lại cho cháu.
Cuộc gọi lúc mở quà thường là phần con nhớ nhất. Nếu ông bà không gọi video được, một cuộc gọi thường để con nghe giọng ông bà khi cầm món quà cũng đủ ấm.
Lời tặng con tự nói
Một món quà có lời của người tặng ý nghĩa hơn món quà trao im lặng. Với trẻ nhỏ, lời tặng không cần dài: “Cháu vẽ ông đang câu cá, vì ông hay kể chuyện câu cá cho cháu nghe”. Người lớn có thể giúp con nghĩ ra lời bằng cách hỏi “con muốn nói gì với bà khi tặng?”, rồi để con nói theo cách của con.
Tránh dạy con đọc thuộc những câu chúc dài, sáo, như những bài chúc Tết nhiều chữ Hán Việt mà con không hiểu. Ông bà thường thích nghe cháu nói thật một câu ngắn hơn là đọc một bài thuộc lòng. Nếu gia đình có thói quen chúc Tết theo nếp truyền thống, có thể giữ cả hai: lời chúc theo nếp, rồi một câu riêng của cháu về món quà.
Với trẻ biết viết, lời tặng có thể nằm trên thiệp hoặc trang đầu sách ảnh. Chính tả sai vẫn giữ nguyên; ông bà nhìn nét chữ của cháu thấy cháu đã lớn. Với trẻ chưa biết viết, người lớn chép lời con nói, ghi rõ “lời của cháu, mẹ chép lại”.
Khi ông bà không mặn mà như mình mong
Không phải ông bà nào cũng thể hiện niềm vui theo cách cha mẹ mong. Có ông bà nhận tranh rồi đặt sang một bên, có người nói “vẽ cái gì thế này”, có người khen một câu rồi quay sang hỏi chuyện học. Điều đó có thể làm con hụt hẫng, và làm cha mẹ khó chịu.
Nhiều khi đó là cách thể hiện của thế hệ trước, không quen nói lời khen hay biểu lộ cảm xúc trước mặt người khác. Không ít ông bà ngoài mặt bình thản nhưng sau đó mang tranh cháu khoe với hàng xóm, hoặc cất kỹ trong tủ. Cha mẹ có thể giúp con hiểu điều này bằng cách kể: “Ông ít nói, nhưng mẹ thấy ông cất tranh của con vào ngăn kéo rồi đấy”.
Nếu nhận xét của ông bà làm con buồn, có thể góp ý nhẹ với ông bà sau đó, giải thích con đã mất nhiều công làm món quà và mong ông bà khen một chi tiết cụ thể. Còn với con, điều quan trọng là con đã làm một việc tử tế cho người con thương; phản ứng của người nhận không làm giảm giá trị của việc đó. Không nên vì một lần hụt hẫng mà dừng hẳn thói quen tặng quà tự làm.
Câu hỏi thường gặp
Nên in lịch tranh của con ở đâu cho đẹp mà không tốn nhiều?
Các tiệm in ấn nhỏ, tiệm photo gần nhà thường nhận in lịch số lượng ít từ tệp ảnh. Chụp tranh rõ, dàn trang đơn giản mười hai tháng, chọn giấy dày. Nên in thử một trang trước để kiểm màu so với tranh gốc.
Con không thích vẽ thì làm quà gì cho ông bà?
Chọn theo điều con thích: con thích hát thì ghi âm, thích kể chuyện thì ghi lại câu chuyện, thích trồng cây thì tặng một chậu cây con tự gieo, thích nấu ăn thì cùng làm món bánh đơn giản. Quà từ sở thích nào cũng là quà từ tay cháu.
Có nên làm quà giống nhau cho ông bà nội và ông bà ngoại không?
Có thể làm cùng loại nhưng nội dung khác nhau, ví dụ hai bức tranh vẽ hai ông bà. Như vậy không bên nào thấy mình được tặng “bản sao”, và con có cơ hội nghĩ về từng người. Giữ độ công phu tương đương cho cả hai bên.
Ông bà đã mất thì tác phẩm của con có nên đặt lên bàn thờ không?
Nhiều gia đình đặt bức tranh cháu vẽ ông bà hoặc tấm thiệp nhỏ cạnh ảnh thờ dịp giỗ, Tết như một lời tưởng nhớ. Việc này tuỳ nếp nhà. Điều quan trọng là để con tự chọn có muốn làm không và giải thích cho con nhẹ nhàng.
Video con hát gửi ông bà có nên để ông bà đăng lên mạng không?
Nên nói trước với ông bà rằng video là quà riêng, không đăng công khai hay gửi vào nhóm đông người. Nhiều ông bà vô tình đăng vì muốn khoe cháu. Chuyện đăng hình ảnh trẻ em có bài riêng ở danh mục An toàn và quyền của trẻ.
Con muốn bán tranh cho ông bà để có tiền tiêu vặt thì nên xử lý sao?
Có thể trò chuyện với con về sự khác nhau giữa quà tặng và mua bán. Nếu gia đình muốn dạy con về tiền, nên làm ở một hoạt động riêng. Với ông bà, nên giữ món từ tác phẩm của con là quà để nó không biến thành giao dịch.