XuatChung.comXuất Chúng
Vẽ, nặn và thủ công

Trẻ mấy tuổi vẽ được hình người: từ người nòng nọc đến người có cổ, có ngón tay

Hình người trong tranh trẻ thay đổi theo tuổi: người nòng nọc, người có thân, có cổ, có ngón tay. Vì sao tay mọc từ đầu, hoạt động ở nhà và khi nào hỏi chuyên môn.

Overhead view of a girl lying on a large blank sheet on a wooden floor in Lam Dong while her father traces her outline with a thick crayon, morning light, faces turned away

Nhiều trẻ vẽ hình người đầu tiên vào khoảng ba đến bốn tuổi, dưới dạng một vòng tròn có mắt, từ đó mọc ra hai chân và đôi khi hai tay, thường được gọi là "người nòng nọc". Khoảng bốn đến sáu tuổi, thân người tách khỏi đầu, tay chân mọc từ thân, rồi cổ, tóc, quần áo, ngón tay lần lượt xuất hiện. Đến tuổi tiểu học, người trong tranh đứng trên một đường đất, có hoạt động, có chuyện. Các mốc này là khoảng rộng, mỗi trẻ một nhịp.

Mục từ này mô tả hình người trong tranh trẻ thay đổi thế nào qua các khoảng tuổi, vì sao trẻ vẽ tay mọc từ đầu hay đếm sai ngón tay, vì sao không nên đọc tâm lý con từ tranh vẽ gia đình, vài hoạt động ở nhà giúp con quan sát cơ thể mà không biến thành bài học, và khi nào nên hỏi chuyên môn. Bài không chấm tranh, không dùng hình vẽ người để đo hay xếp loại trẻ.

Người nòng nọc: hình người đầu tiên của nhiều trẻ

Trước khi vẽ người, trẻ trải qua một thời gian nguệch ngoạc, rồi dần vẽ được vòng tròn khép kín. Đến một ngày, con chấm hai chấm vào vòng tròn và nói "mẹ đây". Với người lớn, đó chỉ là một vòng tròn có hai chấm; với con, đó là khuôn mặt đầu tiên con tạo ra có chủ đích. Ít hôm sau, hai nét thẳng thò xuống dưới vòng tròn thành chân, có khi thêm hai nét ngang thành tay.

Hình người kiểu này có ở trẻ nhiều nền văn hoá khác nhau, được các nhà nghiên cứu tranh trẻ em mô tả từ lâu. Vòng tròn với trẻ vừa là đầu vừa là thân; con vẽ những phần mình thấy quan trọng nhất: mặt để nhìn, chân để đi. Bụng, cổ, vai chưa có chỗ trong hình dung của con, không phải vì con không biết mình có bụng.

Người nòng nọc có thể ở lại trong tranh của con vài tháng tới một, hai năm. Có trẻ bỏ qua giai đoạn này nhanh, có trẻ vẽ người nòng nọc rất lâu nhưng vẽ xe, nhà rất chi tiết. Không cần vẽ mẫu "người đúng" để con chép; tự con sẽ thêm phần mới khi sẵn sàng.

Hình người trong tranh thay đổi theo tuổi

Bảng dưới gom những gì thường thấy ở trẻ vẽ tại nhà. Khoảng tuổi chồng lên nhau và rộng; con nằm ngoài khoảng một chút là chuyện bình thường, không phải mốc để lo hay để mong.

Khoảng tuổiHình người thường thấyGhi chú
Khoảng 2,5 – 3,5 tuổiVòng tròn có mắt, gọi tên là người; có khi chỉ là nét nguệch ngoạc được đặt tênTên gọi đến trước hình dáng; con kể trước, vẽ sau
Khoảng 3–4,5 tuổiNgười nòng nọc: đầu to, chân mọc từ đầu, tay có hoặc khôngCó trẻ vẽ tay mọc từ hai bên đầu, ngang tai
Khoảng 4–6 tuổiThân tách khỏi đầu, tay chân mọc từ thân; thêm tóc, quần áo, đôi khi ngón tay như tia nắngSố ngón tay thường chưa đúng năm; người lớn thường to bằng nhà
Khoảng 5–7 tuổiCó cổ, có bàn tay, người đứng trên một đường đất, bầu trời là dải xanh ở mép trênHình người khá ổn định, con dùng lại cùng một kiểu vẽ
Khoảng 7–10 tuổiNgười có động tác, nhìn nghiêng, có quần áo chi tiết, tỉ lệ gần thật hơnCon bắt đầu muốn vẽ "giống", dễ chê tranh mình

Thứ tự xuất hiện các chi tiết giống nhau ở nhiều trẻ, nhưng thời điểm thì khác. Một trẻ sáu tuổi vẫn vẽ người nòng nọc mà mọi sinh hoạt khác bình thường thì thường chỉ là con chưa quan tâm đến việc vẽ người.

Vì sao tay mọc từ đầu và ngón tay đếm không đủ

Trẻ vẽ cái con biết, không vẽ cái con nhìn. Con biết người có mắt, có chân, có tay, và vẽ đủ những thứ ấy theo thứ tự con nghĩ đến. Việc đặt chúng đúng chỗ trên cơ thể là chuyện quan sát, đến sau.

Kích thước theo tầm quan trọng. Mẹ to hơn cả ngôi nhà, bàn tay cầm bóng to gấp đôi bàn tay kia, cái miệng đang hát to choán cả mặt. Trẻ phóng to thứ đang quan trọng với mình trong câu chuyện, không phải vẽ sai tỉ lệ.

Ngón tay như tia nắng. Nhiều trẻ vẽ ngón tay thành chùm nét toả ra, có khi bảy, tám ngón. Đếm ngón tay khi vẽ là một bước sau, và cũng không cần sửa. Nếu con muốn, có thể đặt bàn tay con lên giấy để con tự đồ quanh và đếm.

Tranh trong suốt. Có trẻ vẽ em bé nằm trong bụng mẹ, người ngồi trong ô tô nhìn xuyên qua thành xe. Con vẽ những gì con biết là có ở đó, dù mắt không thấy. Đây là cách nghĩ hợp lý của trẻ, không phải lỗi.

Một kiểu người dùng cho mọi người. Ở khoảng năm, bảy tuổi, con thường có một kiểu vẽ người cố định, dùng cho cả bố, mẹ, cô giáo, chỉ đổi tóc hay quần áo. Điều này giúp con vẽ nhanh để tập trung kể chuyện.

Tranh vẽ gia đình: đừng đọc tâm lý con qua đó

Trên mạng có nhiều bài "giải mã" tranh vẽ gia đình của trẻ: vẽ ai to là yêu ai nhất, vẽ ai xa là có khoảng cách, thiếu ai là có vấn đề. Những cách đọc như vậy thường không có cơ sở khi tách khỏi bối cảnh. Con vẽ bố nhỏ có thể vì hết chỗ trên giấy; con không vẽ em có thể vì vẽ em khó, hay vì hôm đó em vừa giật đồ của con.

Từ những năm 1920 đã có những bài đánh giá dựa trên hình vẽ người, và các chuyên gia có thể dùng tranh như một phần trong việc trò chuyện với trẻ. Nhưng trong tay chuyên gia, tranh luôn đi cùng quan sát, trò chuyện, thông tin từ gia đình, và vẫn còn nhiều tranh cãi về giá trị của nó. Một tờ tranh ở nhà không phải là kết quả xét nghiệm.

Cách tốt hơn là hỏi con kể về tranh: ai đây, mọi người đang làm gì, con đứng ở đâu. Nếu con kể những điều khiến cha mẹ lo về an toàn của con, hãy tin và nghe kỹ lời con kể chứ không phải hình vẽ, rồi tìm hỗ trợ từ chuyên gia tâm lý trẻ em. Nghi trẻ bị xâm hại có thể gọi tổng đài bảo vệ trẻ em 111.

Hoạt động ở nhà giúp con quan sát cơ thể

Không cần dạy con vẽ người cho đúng. Những hoạt động dưới đây cho con chạm, nhìn, cảm nhận cơ thể; khi nào con muốn, con tự mang vào tranh:

  • Nằm lên tờ giấy lớn hoặc nhiều tờ giấy báo dán lại, người lớn đồ viền quanh người con; con tô, vẽ mặt, quần áo cho "người bằng mình".
  • Đồ bàn tay lên giấy, đếm ngón, vẽ móng tay, nhẫn; đồ bàn tay của bố mẹ cạnh bàn tay con để so to nhỏ.
  • Đứng trước gương làm mặt vui, buồn, ngạc nhiên; sau đó vẽ những khuôn mặt ấy.
  • Nặn người bằng bột: viên to làm đầu, sợi làm tay chân; ghép lại là thấy cổ, vai nằm đâu.
  • Tạo dáng: một người đứng làm dáng đá bóng, người kia vẽ nhanh bằng nét que; đổi vai cho nhau.
  • Hát và chạm các bộ phận cơ thể; trẻ nhỏ học tên gọi cơ thể qua lời hát và cử động.

Những hoạt động này cũng là dịp dạy con tên gọi đúng các bộ phận cơ thể và quy tắc vùng riêng tư theo cách tự nhiên, phù hợp tuổi, một nền tảng quan trọng để con tự bảo vệ mình.

Đáp lại hình người con vẽ thế nào

Khi con khoe "mẹ đây", đó là lúc để nhận chứ không phải để sửa. Câu "mẹ đây à, mẹ đang làm gì vậy con?" mở ra một câu chuyện; câu "sao mẹ không có cổ?" đóng nó lại. Nếu muốn khen, nói về điều cụ thể: "con vẽ tóc mẹ dài này", "con cho mẹ cầm cái ô".

Không đem hình người của con so với tranh của anh chị, của bạn cùng lớp, hay so với tranh mẫu. Ở tuổi tiểu học, trẻ hay tự so và chê mình "vẽ người xấu". Lúc ấy, đặt cạnh nhau hai tranh người của chính con cách nhau vài tháng, để con tự thấy người của mình đã có thêm cổ, có thêm bàn tay. So với chính mình là cách duy nhất giúp con thấy đường đi của mình.

Nếu con bảo "con không biết vẽ người, mẹ vẽ đi", người lớn có thể vẽ phần của mình trên giấy riêng, vẽ kiểu đơn giản bằng nét que, để con thấy người lớn cũng vẽ không cầu kỳ. Tránh vẽ mẫu đẹp để con chép, vì nhiều trẻ sẽ thấy khoảng cách quá lớn và bỏ cuộc.

Khi nào nên hỏi chuyên môn

Hình vẽ người đơn thuần ít khi là lý do để đi khám. Điều đáng để ý là bức tranh tổng thể về sự phát triển: con có dùng tay khéo dần trong sinh hoạt hằng ngày như xúc ăn, cầm thìa, cài cúc, xếp khối không; con có nói, hiểu lời, chơi cùng người khác phù hợp với tuổi không; con có mất đi những kỹ năng đã từng làm được không.

Nếu cha mẹ thấy con khó cầm nắm rõ rệt so với các bạn cùng tuổi trong nhiều việc, hoặc có lo lắng về ngôn ngữ, giao tiếp, vận động, hãy hỏi bác sĩ nhi để được đánh giá và giới thiệu chuyên khoa nếu cần. Mang theo vài tờ tranh của con cũng được, như một phần thông tin, không phải bằng chứng.

Cũng cần nhớ rằng thị lực ảnh hưởng đến cách trẻ vẽ và tô. Nếu con hay nheo mắt, cúi sát giấy, dụi mắt, hoặc than mỏi mắt khi vẽ, nên cho con khám mắt. Nhiều trường hợp trẻ bị cho là "vẽ ẩu" thật ra là nhìn chưa rõ.

Ngược lại, đừng đem tranh của con đi hỏi những dịch vụ hứa "đọc tính cách" hay "phát hiện năng khiếu" qua tranh vẽ. Một bức tranh của trẻ nhỏ là một khoảnh khắc chơi, không phải bản đồ tương lai của con.

Câu hỏi thường gặp

Con bốn tuổi chưa vẽ được hình người có đáng lo không?

Thường là không, nếu các sinh hoạt khác của con bình thường. Có trẻ thích vẽ xe, nhà, con vật hơn và chưa quan tâm vẽ người. Cha mẹ có thể cho con nặn người, đồ viền người bằng giấy lớn. Nếu có lo lắng về vận động tay hay phát triển chung, hỏi bác sĩ nhi.

Có nên dạy con vẽ người đúng tỉ lệ từ sớm?

Không cần với trẻ nhỏ. Trẻ vẽ theo những gì con hiểu về người, và cách hiểu ấy thay đổi theo thời gian. Dạy tỉ lệ quá sớm có thể khiến con ngại vẽ vì sợ sai. Khi con lớn hơn và tự muốn vẽ giống, con sẽ hỏi.

Con vẽ cả nhà mà không vẽ mình, có sao không?

Một bức tranh đơn lẻ không nói lên nhiều. Con có thể quên, hết chỗ, hoặc con là người đang vẽ nên không thấy mình trong cảnh. Hỏi con về tranh bằng giọng tò mò, nếu con muốn có thể thêm mình vào. Nếu có những dấu hiệu khác khiến lo về cảm xúc của con, hỏi chuyên gia.

Trẻ vẽ người không có tay có ý nghĩa gì không?

Ở trẻ nhỏ, thiếu tay rất phổ biến vì con chưa thấy tay là phần cần vẽ, hoặc con đang tập trung vào khuôn mặt. Không nên suy diễn tâm lý từ chi tiết này. Theo thời gian và khi tay có vai trò trong câu chuyện, như cầm bóng, con thường tự thêm.

Đồ viền cơ thể con lên giấy có cần chú ý gì không?

Dùng bút sáp to, đầu tù, đồ nhẹ nhàng và hỏi con trước khi đồ quanh từng phần. Con mặc quần áo, nằm thoải mái, muốn dừng lúc nào cũng được. Đây cũng là dịp để con biết cơ thể của mình là của mình, người khác chạm vào cần hỏi con.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138