XuatChung.comXuất Chúng
Trình diễn và lưu giữ trong gia đình

Làm khán giả cho con ở nhà: xem trọn tiết mục, vỗ tay đúng lúc, hỏi chuyện sau đó

Người xem quyết định nhiều điều trong buổi diễn của con ở nhà: cách ngồi, cầm điện thoại, xử lý lúc con đứng hình và những câu nên hỏi sau khi con diễn xong.

Grandmother, father and older sister seated on floor cushions in a Da Nang apartment, watching a small girl dance in socks, viewers seen from behind, warm lamplight

Làm khán giả cho con ở nhà nghĩa là xem trọn tiết mục bằng sự chú ý thật: không cầm việc khác, không chen lời sửa, vỗ tay khi con kết thúc và hỏi con về trải nghiệm thay vì chấm xem hay hay dở. Nghe đơn giản, nhưng trong phòng khách, người lớn thường quen đóng vai thầy giáo hơn vai người xem. Một câu “hát sai rồi kìa” giữa bài có thể làm con thôi diễn cả tháng.

Bài này dành cho cha mẹ, ông bà, anh chị lớn trong nhà — những người ngồi phía bên kia của sân khấu phòng khách. Nội dung gồm các việc nhỏ khiến con thấy được tôn trọng, chuyện cầm điện thoại, cách đỡ khi con quên lời hoặc khóc giữa chừng, những câu nên nói sau buổi diễn, và cách giữ không khí khi trong phòng có nhiều trẻ.

Vì sao người xem quan trọng với một đứa trẻ đang diễn

Khi trẻ biểu diễn cho người thân, điều con tìm không phải lời khen kỹ thuật mà là cảm giác mình được nhìn thấy. Trẻ nhỏ đọc nét mặt người lớn rất nhanh: ánh mắt nhìn đi chỗ khác, cái liếc về điện thoại, tiếng thì thầm với người bên cạnh đều được con nhận ra. Một khán giả chú ý cho con biết việc con làm có giá trị với người con thương. Một khán giả lơ đãng gửi thông điệp ngược lại, dù người lớn không nói lời nào.

Phòng khách cũng là nơi con tập những kỹ năng mà sau này con mang ra lớp học, ra sân trường: đứng trước người khác, nói to vừa đủ, bắt đầu và kết thúc một phần trình bày. Những kỹ năng này hình thành dần qua nhiều lần thử, và mỗi lần thử nhẹ nhàng ở nhà là một lần con thấy việc đứng trước đám đông không đáng sợ như tưởng.

Làm khán giả tốt không có nghĩa là khen mọi thứ hết lời. Trẻ phân biệt được lời khen thật và lời khen cho có. Thứ con cần là người lớn có mặt trọn vẹn trong vài phút, rồi sau đó quan tâm thật tới điều con muốn chia sẻ. Phần còn lại của bài đi vào từng việc cụ thể.

Những việc nhỏ của người xem khiến con thấy được tôn trọng

Đây là các thói quen khán giả trong nhà có thể giữ ngay từ buổi diễn đầu tiên. Không cần thuộc hết, chỉ cần cả nhà thống nhất vài điều trước khi con bước ra:

  • Ngồi xuống trước khi con bắt đầu. Không vừa rửa bát vừa ngó ra. Nếu đang dở việc, nói với con “mẹ cần ba phút nữa” rồi quay lại ngồi hẳn.
  • Ngồi ngang tầm mắt con nếu được. Ngồi bệt hoặc ngồi gối thay vì đứng khoanh tay nhìn xuống. Tư thế của người xem cũng nói lên nhiều điều.
  • Xem trọn tiết mục. Không đứng dậy đi lấy nước giữa bài, không trả lời tin nhắn. Nếu có việc gấp, đợi con kết thúc tiết mục đang diễn.
  • Không sửa giữa chừng. Lời hát sai, động tác ngược, câu chuyện lạc đề — để con diễn hết. Sửa giữa chừng biến buổi diễn thành buổi kiểm tra.
  • Vỗ tay khi con kết thúc, không đợi con diễn “tốt”. Tràng pháo tay là để ghi nhận con đã đứng lên và làm xong, không phải phần thưởng cho chất lượng.
  • Cười theo tiết mục, không cười chê. Nếu con cố tình làm hài, cười to là đúng. Nếu con vấp và tự ngượng, người lớn cần giữ nét mặt bình thường.
  • Không bàn tán với người bên cạnh trong lúc con diễn. Kể cả lời khen thì thầm, con vẫn thấy và dễ nghĩ người lớn đang chê.

Những điều này áp dụng cho cả ông bà. Nhiều ông bà quen khen bằng cách so sánh, hoặc trêu cháu cho vui. Nói trước với ông bà vài lời nhẹ nhàng, giải thích rằng con đang tập đứng trước người khác, thường đủ để mọi người cùng giữ.

Cầm điện thoại: quay lại hay ngồi xem

Hầu hết cha mẹ có phản xạ giơ điện thoại khi con bắt đầu diễn. Video đáng giữ, nhưng cái giá là người cầm máy nhìn con qua màn hình, cánh tay giơ lên che mất nét mặt, và con nhìn thấy một chiếc điện thoại thay vì gương mặt người thân. Với trẻ lớn hơn, sự có mặt của máy quay còn làm con căng thẳng, vì con biết khoảnh khắc vấp sẽ bị lưu lại.

Một cách cân bằng là chỉ một người lo quay, đặt điện thoại cố định trên kệ hoặc chồng sách, bấm quay rồi để đó. Những người còn lại ngồi xem bằng mắt. Trước khi quay, hỏi con một câu “cho mẹ quay lại để sau này cả nhà xem nhé?” và chấp nhận câu trả lời không. Trẻ được hỏi ý thường hợp tác hơn, và con học được rằng hình ảnh của mình là thứ con có quyền quyết định.

Video quay ở nhà nên giữ trong gia đình. Đăng lên mạng xã hội hay gửi vào nhóm đông người là chuyện khác, liên quan tới quyền hình ảnh và sự đồng ý của trẻ; phần đó có ở danh mục An toàn và quyền của trẻ trên trang. Cách quay sao cho rõ tiếng, đặt tên tệp, cất ở đâu cũng có bài riêng trong danh mục này.

Khi con quên lời, đứng hình hoặc khóc giữa chừng

Gần như đứa trẻ nào cũng sẽ có lúc dừng lại giữa tiết mục và không biết làm gì tiếp. Phản ứng của khán giả trong mười giây đầu quyết định con nhớ khoảnh khắc đó như thế nào. Trình tự dưới đây giúp người lớn không vội:

  1. Giữ im lặng vài giây, mỉm cười, nhìn con bình thường. Nhiều khi con tự nhớ ra mà không cần ai giúp.
  2. Nếu con nhìn về phía bạn cầu cứu, nhắc khẽ một hai chữ đầu của câu tiếp theo, hoặc hát nhỏ cùng con, không nói “sai rồi”.
  3. Nếu con vẫn đứng im, đưa ra lựa chọn: “Con muốn hát lại từ đầu, hay chuyển sang tiết mục khác?” Để con chọn.
  4. Nếu con khóc hoặc chạy ra sau tấm vải, một người lớn đi theo, ngồi cạnh, không hỏi “sao thế”, chỉ nói “mẹ ở đây”. Những người còn lại ngồi yên, không bàn tán.
  5. Khi con bình tĩnh, hỏi con muốn tiếp tục, nghỉ một lát, hay dừng buổi diễn. Cả ba đều là lựa chọn chấp nhận được.
  6. Dù kết thúc thế nào, cả nhà vẫn vỗ tay cho phần con đã làm. Đừng tổng kết bằng “lần sau nhớ tập kỹ hơn”.

Sau đó, không nhắc lại khoảnh khắc đứng hình trước mặt người khác, không kể cho họ hàng nghe như chuyện vui. Với trẻ, đó có thể là chuyện xấu hổ con muốn quên. Nếu con tự kể lại thì lắng nghe, công nhận cảm giác của con: “lúc đó con hồi hộp lắm nhỉ”.

Nói gì sau buổi diễn: hỏi về trải nghiệm, không phán hay dở

Lúc con vừa diễn xong là lúc con nhạy cảm nhất với lời nhận xét. Những câu dưới đây không phải công thức, nhưng cho thấy sự khác nhau giữa câu đánh giá và câu mở chuyện.

Câu người lớn hay buột miệngCâu có thể thayVì sao câu thay hiệu quả hơn
“Con hát hay nhất nhà!”“Con hát bài đó to và rõ hơn tuần trước đấy.”Nói về điều cụ thể, so với chính con, không đặt con lên trên ai
“Đoạn giữa con múa sai rồi.”“Đoạn nào con thích múa nhất?”Để con tự nhìn lại tiết mục bằng cảm nhận của mình
“Lần sau phải tập nhiều hơn nhé.”“Lần sau con muốn diễn gì nữa?”Giữ hứng thú cho buổi tới, không biến thành bài tập
“Sao con không cười?”“Lúc đứng trên thảm con thấy thế nào?”Hỏi cảm giác, không đòi con trình diễn cảm xúc
“Bạn A hát bài này hay hơn.”“Ai dạy con bài này thế?”Bỏ hẳn việc so với trẻ khác, mở chuyện về nguồn con học
“Giỏi quá, thưởng con cái kẹo.”“Cảm ơn con đã diễn cho cả nhà xem.”Ghi nhận việc con chia sẻ, không gắn diễn với quà

Người lớn không cần nói nhiều. Một câu cụ thể, một câu hỏi mở, rồi để con nói. Nhiều trẻ sau buổi diễn chỉ muốn chạy đi chơi tiếp — điều đó cũng ổn, cuộc trò chuyện có thể đến vào bữa sáng hôm sau.

Khi trong phòng có nhiều trẻ cùng diễn và cùng xem

Mỗi đứa một lượt trọn vẹn. Khi anh chị em hoặc trẻ hàng xóm cùng tham gia, chia lượt rõ ràng và giữ cho mỗi lượt được xem đầy đủ. Không cắt ngang tiết mục của đứa nhỏ để “nhường” cho đứa lớn diễn lâu hơn, và ngược lại.

Không có tiết mục hay nhất. Tránh mọi kiểu bình chọn, giơ tay chọn tiết mục được yêu thích, chấm sao. Trong nhà, những thứ đó tạo ra người thắng và người thua giữa anh chị em, và cảm giác thua ở nhà thường đau hơn ở ngoài.

Khán giả nhí cũng có luật. Trẻ đang ngồi xem cần biết: không chen lên sân khấu khi người khác đang diễn, không la “dở ẹc”, được cười khi tiết mục vui. Nhắc luật trước buổi diễn bằng một câu ngắn, đừng đợi đến khi có chuyện.

Đứa không muốn diễn vẫn có chỗ. Có trẻ chỉ thích làm người mở nhạc, cầm đèn, phát vé hoặc dẫn chương trình. Đó là vai thật trong buổi diễn, không phải vai phụ cho đứa “không biết diễn”.

Khi hai đứa cãi nhau về thứ tự. Người lớn có thể dùng cách bốc thăm, hoặc đảo thứ tự mỗi tuần. Quy tắc càng đơn giản, ít phải phân xử càng tốt.

Người lớn lên sân khấu cùng con

Có những buổi con muốn bố mẹ diễn cùng: đóng vai con sói trong truyện cổ, hát bè, làm người cầm rối thứ hai. Nhận lời là cách đẹp để cho con thấy người lớn cũng chịu đứng trước người khác, cũng vụng, cũng quên lời. Điều cần nhớ là trong tiết mục đó, con là người dẫn. Người lớn theo kịch bản của con, kể cả khi kịch bản vô lý.

Một số cha mẹ tranh thủ diễn cùng để “dạy” con: chỉnh tư thế, hát đúng cao độ, sửa lời thoại. Nếu con muốn học thì đó là việc của buổi tập riêng, không phải của buổi diễn. Trên sân khấu phòng khách, mục đích là cùng làm cho vui.

Khi con lớn hơn, khoảng chín, mười tuổi, con có thể muốn tự lo toàn bộ, kể cả dẫn chương trình và mời người lớn góp tiết mục. Lúc đó, vai đẹp nhất của cha mẹ là vai khán giả chăm chú và người diễn khách mời biết nghe lời đạo diễn nhí. Sự thay đổi vai này cũng là một dấu mốc lớn lên đáng ghi lại.

Câu hỏi thường gặp

Có nên góp ý để con diễn tốt hơn không?

Có thể, nhưng không phải ngay sau buổi diễn và không phải khi con chưa hỏi. Nếu con hỏi “mẹ thấy đoạn này thế nào”, trả lời ngắn, cụ thể, kèm một điểm con đã làm được. Góp ý kỹ thuật để dành cho lúc con chủ động muốn tập.

Ông bà hay khen cháu bằng cách so với anh chị họ thì nói thế nào?

Nói riêng với ông bà, không nói trước mặt cháu. Có thể giải thích rằng con đang tập tự tin, và khi bị so con dễ ngại diễn. Gợi ý ông bà khen điều cụ thể như “cháu hát to rõ”, “cháu tự nghĩ ra điệu múa” thay cho so sánh.

Con đòi cả nhà xem đi xem lại cùng một tiết mục nhiều lần trong ngày thì sao?

Trẻ nhỏ thích lặp lại vì thấy được làm chủ. Bạn có thể xem lần đầu chăm chú, các lần sau đặt giới hạn nhẹ nhàng như “mẹ xem thêm một lần nữa rồi mẹ đi nấu cơm”. Giữ lời hứa sẽ xem lại vào buổi diễn tối.

Con tỏ ra không muốn ai xem nhưng vẫn muốn diễn thì làm thế nào?

Một số trẻ thích diễn khi khán giả quay lưng hoặc nhắm mắt nghe, hoặc chỉ một người xem. Tôn trọng điều đó và để con tự nới dần. Cũng có trẻ thích diễn cho thú bông hơn người thật; đó là bước tập bình thường.

Khán giả nên vỗ tay giữa bài hay chỉ cuối bài?

Với trẻ nhỏ, vỗ tay theo nhịp khi con hát vui là cách cùng tham gia. Với tiết mục cần tập trung như kể chuyện hay chơi nhạc cụ, đợi con kết thúc mới vỗ tay để con không bị phân tâm. Hỏi con trước nếu không chắc.

Con buồn vì bố mẹ bận không xem được buổi diễn đã hẹn thì nên làm gì?

Xin lỗi con rõ ràng và hẹn lại một thời điểm cụ thể, rồi giữ đúng hẹn. Nếu được, nhờ người lớn khác trong nhà làm khán giả thay và kể lại cho bạn nghe. Tránh hứa suông, vì con nhớ lời hứa lâu hơn người lớn nghĩ.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138