XuatChung.comXuất Chúng
Vẽ, nặn và thủ công

Con chỉ vẽ mãi một thứ: ô tô, công chúa hay khủng long có bình thường không

Con vẽ đi vẽ lại một chiếc ô tô, một nàng công chúa hay con khủng long: vì sao trẻ lặp, khi nào chỉ là sở thích, cách mở rộng từ chính chủ đề con mê.

Stack of children drawings on a low wooden shelf in a Thai Nguyen family home, all showing similar colorful cars, a small hand adding another sheet on top, soft overcast light

Trẻ vẽ đi vẽ lại một chủ đề trong nhiều tuần, nhiều tháng là chuyện rất hay gặp và thường không có gì đáng lo: con đang say mê, đang luyện cho tay quen một hình, và đang tìm thấy niềm vui khi vẽ ra được thứ mình muốn. Ô tô, công chúa, khủng long, siêu nhân, ngôi nhà có mặt trời ở góc là những chủ đề quen thuộc ở trẻ khoảng ba đến tám tuổi.

Bài này giải thích vì sao trẻ lặp, chủ đề lặp thường đổi thế nào theo tuổi, khi nào việc lặp chỉ là sở thích và khi nào nên để ý thêm đến những biểu hiện khác ngoài tranh, cách mở rộng từ chính chủ đề con mê thay vì cấm hay ép đổi đề tài, và những câu người lớn hay buột miệng nói mà dễ làm con cụt hứng. Bài không đưa ra kết luận gì về tính cách hay năng khiếu của trẻ dựa trên tranh.

Vì sao trẻ vẽ mãi một thứ

Lý do đầu tiên đơn giản là con thích. Một đứa trẻ mê ô tô sẽ nhìn ô tô ngoài đường, chơi ô tô, kể về ô tô, và vẽ ô tô. Tranh chỉ là thêm một chỗ để con được ở cùng thứ mình thích. Người lớn cũng vậy: người mê nấu ăn thì nói chuyện món ăn, người mê cây thì chụp ảnh cây.

Lý do thứ hai là cảm giác làm chủ. Khi đã vẽ được một hình mà mình thấy ưng, trẻ muốn vẽ lại để có lại cảm giác ấy. Mỗi lần vẽ lại, con thường thay đổi một chút: thêm bánh xe, đổi màu, thêm khói ở ống xả. Những thay đổi nhỏ này người lớn dễ bỏ qua vì nhìn chung vẫn là "lại một chiếc ô tô", nhưng với con, đó là bản mới.

Lý do thứ ba là trẻ đang xây dựng những hình mẫu quen để vẽ. Nhiều nhà nghiên cứu tranh trẻ em mô tả rằng ở một giai đoạn, trẻ hình thành những cách vẽ cố định cho người, nhà, cây, xe, và dùng lại chúng như những chữ cái của riêng mình. Lặp lại một chủ đề là cách để những chữ cái ấy thành thạo hơn. Khi đã chắc tay, nhiều trẻ tự nhiên chuyển sang ghép chúng với nhau thành cảnh, thành chuyện.

Chủ đề lặp thường đổi thế nào theo tuổi

Bảng dưới gom những gì hay thấy trong tranh trẻ tại nhà, không phải chuẩn phát triển. Mỗi trẻ một sở thích, một nhịp; có trẻ lặp một chủ đề suốt mấy năm, có trẻ đổi mỗi tuần.

Khoảng tuổiThường thấyĐiều đang diễn ra
Khoảng 2–3 tuổiLặp nét: vòng tròn xoắn, đường kẻ dọc, chấm nhiều chấmCon lặp động tác hơn là lặp chủ đề; niềm vui nằm ở cử động tay
Khoảng 3–5 tuổiLặp một hình đặt tên: mặt trời, người, nhà, ô tô; tranh nào cũng có hình ấyCon đã có một hình vẽ được và tự hào về nó
Khoảng 5–7 tuổiLặp chủ đề kèm biến tấu: công chúa với nhiều kiểu váy, khủng long nhiều loàiCon thêm chi tiết, đặt tên, kể chuyện về từng bản
Khoảng 7–10 tuổiLặp theo sở thích riêng: nhân vật truyện, xe đua, động vật cụ thể; có thể vẽ thành bộCon quan tâm đến chi tiết đúng sai, muốn vẽ giống, có khi chép theo hình mẫu

Chủ đề con mê đôi khi đến từ phim, truyện, đồ chơi đang có trong nhà. Không cần lo con "chỉ biết chép"; chép một nhân vật yêu thích là cách nhiều trẻ học quan sát hình dáng. Việc tự nghĩ ra câu chuyện cho nhân vật ấy thường đến sau.

Khi nào chỉ là sở thích, khi nào nên để ý thêm

Thường chỉ là sở thích khi con vui vẻ lúc vẽ, vẫn chơi những thứ khác, vẫn chơi với bạn, vẫn kể chuyện, chịu dừng khi được báo trước, và có lúc tự đổi chủ đề dù rất ít. Tranh lặp trong bối cảnh này là chuyện của sở thích, không cần can thiệp.

Có thể nên để ý thêm khi việc lặp đi kèm nhiều biểu hiện khác ngoài tranh: con rất khó chịu, nổi cơn giận dữ dội khi bị gián đoạn hoặc khi thứ tự quen bị thay đổi, ít giao tiếp bằng ánh mắt và lời nói so với trước, ít quan tâm chơi cùng người khác, hoặc có những cử động lặp lại kéo dài. Những điều này không phải chuyện của tranh vẽ và không ai suy ra được từ tranh.

Cha mẹ nên làm gì lúc đó. Ghi lại những gì mình thấy trong sinh hoạt hằng ngày và hỏi bác sĩ nhi hoặc chuyên gia phát triển trẻ em để được đánh giá. Đừng tự kết luận từ một bài viết, một bức tranh hay lời nhận xét của người quen; và đừng cấm con vẽ chủ đề con thích như một cách "chữa".

Tranh có nội dung đáng lo. Nếu tranh lặp đi lặp lại những cảnh bạo lực, tổn thương, hoặc con kể những chuyện khiến cha mẹ nghi con bị đối xử không đúng, hãy bình tĩnh nghe con kể, không tra hỏi dồn dập, và tìm hỗ trợ từ chuyên gia tâm lý trẻ em. Nghi trẻ bị xâm hại có thể gọi tổng đài bảo vệ trẻ em 111.

Mở rộng từ chính chủ đề con mê

Thay vì cấm hay dụ con vẽ thứ khác, dùng chủ đề con yêu làm cửa vào những thứ mới. Vài gợi ý cho một trẻ mê ô tô, có thể đổi sang công chúa hay khủng long tương tự:

  • Đổi bối cảnh: ô tô đi qua mưa, qua cầu, lên núi, xuống phà; ô tô của ai, chở gì.
  • Đổi góc nhìn: ô tô nhìn từ trên cao xuống, nhìn từ phía sau, chỉ vẽ một bánh xe thật to.
  • Đổi chất liệu: nặn ô tô bằng bột, cắt dán ô tô từ tờ rơi, làm ô tô từ hộp sữa.
  • Đổi cách kể: vẽ ba ô tô thành truyện tranh ba khung, con kể chuyện, người lớn chép lời.
  • Quan sát thật: đi bộ cùng con ra đầu ngõ đếm xe, ngắm đèn xe, nghe tiếng còi; về nhà con vẽ lại một chiếc vừa thấy.
  • Mở rộng thế giới: ô tô cần đường, đường cần cây, cây có chim; mỗi lần con tự thêm một thứ quanh chiếc xe.

Mấu chốt là người lớn gợi, con chọn. Nếu con chỉ muốn vẽ chiếc ô tô đỏ như mọi hôm, cứ để con vẽ; lời gợi ý có thể chờ đến lần sau.

Những câu dễ làm con cụt hứng

Không ai cố tình làm con nản, nhưng vài câu buột miệng sau đây thường khiến trẻ thôi kể về tranh của mình:

  • "Lại ô tô à? Vẽ cái khác đi." Câu này cho con biết thứ con yêu là thứ người lớn đã chán.
  • "Con gái thì vẽ hoa, sao lại vẽ khủng long?" Sở thích không chia theo giới; mọi chủ đề đều là của mọi trẻ.
  • "Bạn Na vẽ được nhiều thứ lắm." So sánh với trẻ khác chỉ làm con thấy mình kém, không làm con muốn thử thứ mới.
  • "Vẽ thế này không giống ô tô thật." Trẻ nhỏ vẽ cái con biết về chiếc xe, không vẽ cái mắt nhìn thấy; đòi giống thật quá sớm dễ làm con ngại vẽ.
  • "Vẽ đẹp thế, chắc sau này làm kỹ sư ô tô." Gắn sở thích của con với nghề nghiệp, thành tích là đặt lên vai con một kỳ vọng không cần thiết.

Câu thay thế đơn giản là hỏi: "chiếc này khác chiếc hôm qua ở đâu?", "xe này đang đi đâu?". Con sẽ chỉ cho người lớn thấy những biến tấu mà mắt người lớn bỏ qua.

Khi người khác chê con chỉ biết vẽ một thứ

Lời chê thường không đến từ cha mẹ mà từ anh chị, anh chị họ, bạn cùng lớp, đôi khi từ một người lớn quen biết nói đùa: "suốt ngày ô tô, chán thế". Trẻ nhỏ nghe câu ấy rất thật. Có bé vẫn vẽ tiếp, có bé giấu tranh đi, có bé chuyển sang vẽ thứ người khác thích để được khen, rồi thôi vẽ hẳn vì không còn vui.

Cha mẹ không cần cãi lý với người chê, nhưng nên nói rõ với con điều nhà mình nghĩ: "ở nhà mình, ai thích vẽ gì thì vẽ nấy". Với anh chị trong nhà, nhắc quy ước chung là không ai chấm tranh của ai; anh chị có thể kể về tranh của mình, không bình phẩm tranh của em. Với người lớn ngoài nhà, một câu nhẹ nhàng như "dạo này cháu đang mê ô tô lắm" thường đủ để chuyển hướng câu chuyện.

Nếu con buồn vì bị chê, nghe con kể trước, đừng vội an ủi bằng câu "tranh con đẹp nhất". Câu ấy lại kéo tranh của con vào chuyện hơn thua với tranh người khác. Nói về điều con làm được thì bền hơn: "con vẽ được chiếc xe có đủ cửa, đèn, bánh, con nhớ kỹ thật". Con cần biết sở thích của mình được tôn trọng, không cần biết mình hơn ai.

Đồng hành lâu dài với một sở thích bền

Có những sở thích của trẻ kéo dài nhiều năm và trở thành một phần của con: đứa trẻ mê khủng long năm tuổi có thể vẫn mê hoá thạch năm mười tuổi. Cũng có những sở thích biến mất sau vài tháng. Cả hai đều bình thường. Cha mẹ không cần đoán trước sở thích nào sẽ ở lại, chỉ cần cho con không gian để theo nó bao lâu con muốn.

Nếu con lặp một chủ đề lâu, có thể giữ một tập riêng cho chủ đề ấy: tập ô tô, tập công chúa. Lật lại sau vài tháng, con và cha mẹ đều thấy những chiếc xe đã thay đổi thế nào, mà không cần so với tranh của ai. Đây là kiểu so sánh duy nhất đáng làm: con hôm nay với con hôm trước.

Cuối cùng, nhớ rằng không ai bắt người lớn phải vẽ nhiều chủ đề mới được coi là biết vẽ. Nhiều hoạ sĩ trưởng thành dành cả đời cho một vài đề tài. Một đứa trẻ vẽ ô tô suốt hai năm có thể đang học được rất nhiều điều về hình khối, màu sắc và sự kiên nhẫn, chỉ là qua một chiếc ô tô.

Câu hỏi thường gặp

Con năm tuổi chỉ vẽ công chúa, có nên khuyến khích vẽ thứ khác không?

Có thể gợi ý nhưng không ép. Cách nhẹ nhàng là mở rộng từ chính công chúa: công chúa ở đâu, có con vật nào, đi đâu chơi. Con sẽ tự thêm lâu đài, khu vườn, con ngựa. Cấm vẽ công chúa thường chỉ làm con thôi vẽ.

Trẻ vẽ lặp lại có phải dấu hiệu tự kỷ không?

Vẽ lặp một chủ đề tự nó không phải là dấu hiệu của bất kỳ chẩn đoán nào; rất nhiều trẻ phát triển bình thường làm như vậy. Nếu cha mẹ lo vì những biểu hiện khác trong giao tiếp, chơi, cảm xúc, hãy ghi lại và hỏi bác sĩ nhi hoặc chuyên gia phát triển trẻ em.

Con chỉ chép nhân vật hoạt hình, có làm con mất sáng tạo không?

Chép nhân vật yêu thích giúp trẻ học quan sát hình dáng và tỉ lệ, và rất phổ biến ở tuổi tiểu học. Sáng tạo thường đến khi con bắt đầu cho nhân vật ấy làm những việc mới, ở những nơi mới. Có thể hỏi con nhân vật sẽ làm gì nếu đến nhà mình.

Bao lâu thì con thường chán một chủ đề?

Không có thời gian cố định. Có trẻ đổi chủ đề sau vài tuần, có trẻ giữ một sở thích nhiều năm. Điều đáng quan tâm không phải là bao lâu, mà là con có vui khi vẽ và vẫn sinh hoạt, chơi đùa bình thường hay không.

Có nên khen tranh lặp lại giống như tranh mới không?

Thay vì khen chung chung, nói về điều cụ thể đã đổi: "lần này xe có thêm cửa sổ", "con dùng màu xanh cho bầu trời". Như vậy con biết người lớn nhìn kỹ tranh mình, và cũng tự để ý hơn đến những thay đổi nhỏ trong cách vẽ.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138