XuatChung.comXuất Chúng
Trình diễn và lưu giữ trong gia đình

Ngày nhìn lại một năm sở thích của con: bày đồ cũ cạnh đồ mới dịp sinh nhật

Một buổi gia đình mỗi năm để con nhìn lại sở thích của mình: chọn dịp, chuẩn bị đồ cũ đồ mới, trình tự buổi nhìn lại, câu hỏi giúp con tự kể, điều nên tránh.

Wide shot of a Vietnamese family sitting in a circle on a balcony floor in Quang Ninh, child drawings and clay animals arranged in two rows between them, dusk

Ngày nhìn lại một năm sở thích của con là một buổi gia đình, thường vào dịp sinh nhật hoặc cuối năm học, khi cả nhà bày những thứ con làm từ năm ngoái cạnh những thứ con làm năm nay, nghe lại vài đoạn ghi âm, xem vài video, và để con tự kể mình đã thay đổi ra sao. Đây là phép so sánh duy nhất nên có khi nói về tài lẻ của trẻ: con hôm nay với chính con hôm qua.

Bài này giúp bạn chọn dịp phù hợp, chuẩn bị những gì, diễn tiến một buổi nhìn lại khoảng một giờ, những câu hỏi giúp con tự nói thay vì người lớn nhận xét, những điều không nên đưa vào buổi này, và cách giữ lại một chút sau buổi. Buổi nhìn lại dùng nguyên liệu từ góc trưng bày, cuốn sổ sở thích, kho ảnh và video đã có trong năm.

So với chính con của năm ngoái

Trẻ lớn lên từng ngày nhưng hiếm khi tự nhìn thấy điều đó. Người lớn cũng vậy: sống cạnh con mỗi ngày, ta khó nhận ra con đã khác thế nào so với một năm trước. Chỉ khi đặt hai thứ cạnh nhau — bức tranh năm ngoái và bức tranh tuần này, đoạn ghi âm con hát năm ngoái và năm nay — sự thay đổi mới hiện ra rõ ràng.

Khoảnh khắc con tự nhận ra “hồi đó con vẽ người như cái que, giờ con vẽ được cả tay cả chân” có sức nặng khác hẳn khi người lớn nói “con tiến bộ nhiều quá”. Lời khen từ bên ngoài con có thể tin hoặc không; điều con tự thấy thì con tin. Đó cũng là nền của lòng tự tin bền: tin vào sự thay đổi của chính mình, không dựa vào việc hơn ai.

Với người lớn, buổi này cũng là dịp tự kiểm lại cách mình đồng hành. Nhìn lại cả năm, cha mẹ dễ nhận ra mình đã khen con vì điều gì, đã vô tình thúc ép ở chỗ nào, sở thích nào của con được dành thời gian và sở thích nào bị gạt đi vì người lớn không mấy quan tâm. Những nhận ra đó không cần nói ra với con; chúng dùng để điều chỉnh cho năm tới.

Buổi nhìn lại còn cho thấy những sở thích đã qua đi. Năm ngoái con mê xếp giấy, năm nay không đụng tới; năm ngoái chưa biết hát, năm nay hát cả ngày. Không có gì sai trong việc sở thích thay đổi theo tuổi. Buổi nhìn lại giúp cả nhà xem sự thay đổi đó như một phần của hành trình, không phải như việc “bỏ dở”.

Chọn dịp: sinh nhật, cuối năm học hay dịp Tết

Mỗi dịp có ưu và nhược riêng. Quan trọng nhất là giữ cùng một dịp mỗi năm để các lần nhìn lại nối tiếp nhau.

DịpƯu điểmCần lưu ý
Sinh nhật của conGắn với tuổi của con, dễ nhớ, mỗi con một ngày riêngNgày sinh nhật thường bận tiệc; nên làm vào hôm trước hoặc hôm sau
Cuối năm học, đầu hèCó nhiều đồ mang từ lớp về, thời gian rảnh hơnDễ lẫn với chuyện kết quả học tập, cần tách rõ
Dịp Tết, cuối năm âm lịchCả nhà sum họp, ông bà có thể cùng xemNhiều việc, dễ bị bỏ qua; đông người dễ biến thành buổi khoe
Một ngày cố định gia đình tự chọnKhông trùng việc khác, chủ động lịchCần ghi lịch và giữ đều mỗi năm

Với nhà có nhiều con, dịp sinh nhật thường phù hợp nhất vì mỗi con có buổi nhìn lại riêng, không phải chia sẻ ánh nhìn với anh chị em. Nếu chọn dịp chung như Tết, nên làm lần lượt từng con, mỗi con một phần thời gian riêng, tránh bày đồ của các con cạnh nhau.

Chuẩn bị: lấy ra những gì

Một buổi nhìn lại không cần nhiều. Chọn vài thứ từ năm ngoái và năm nay ở cùng loại để dễ đặt cạnh nhau:

  • Hai đến bốn bức tranh của năm ngoái và năm nay, cùng đề tài nếu có, ví dụ cùng vẽ gia đình hoặc cùng vẽ ngôi nhà.
  • Một hai món thủ công, đồ nặn còn giữ được, hoặc ảnh chụp những món đã chia tay.
  • Đoạn ghi âm hoặc video con hát, kể chuyện năm ngoái và năm nay, nếu có cùng một bài thì càng hay.
  • Cuốn sổ sở thích nếu gia đình có làm, mở sẵn trang tháng sinh nhật năm ngoái.
  • Một mẩu viết tay của con năm ngoái và một mẩu năm nay, với trẻ đã biết viết.
  • Danh sách những điều con thử lần đầu trong năm, người lớn ghi tạm trước để nhắc khi cần.
  • Một tờ giấy trắng và bút để con vẽ hoặc viết điều con muốn thử năm tới.

Không cần chuẩn bị mọi thứ trong danh sách. Một bức tranh cũ, một bức tranh mới và một đoạn ghi âm đã đủ cho trẻ nhỏ. Với trẻ lớn hơn, có thể giao cho con tự đi tìm đồ cũ trong hộp lưu, bản thân việc tìm cũng là một phần vui.

Diễn tiến một buổi nhìn lại

Buổi nhìn lại nên ngắn, khoảng nửa giờ đến một giờ tuỳ tuổi, ở chỗ thoải mái như sàn phòng khách, ban công, quanh bàn ăn sau bữa tối. Trình tự gợi ý:

  1. Mở đầu bằng một câu đơn giản: “Hôm nay mình cùng xem con đã làm những gì trong một năm qua nhé.” Không cần nghi thức cầu kỳ.
  2. Bày đồ năm ngoái trước. Hỏi con có nhớ những món này không, để con kể lại những gì con nhớ.
  3. Bày đồ năm nay cạnh đó. Để con tự nhìn một lúc, không vội hỏi.
  4. Hỏi con thấy gì khác. Đợi con trả lời, kể cả khi con chỉ nói “cái này to hơn”.
  5. Nghe hoặc xem lại một đoạn ghi âm, video cũ rồi mới. Trẻ thường phản ứng mạnh nhất ở phần này, cười vì giọng mình hồi trước.
  6. Đọc vài trang trong cuốn sổ sở thích, nhất là những câu con từng nói.
  7. Hỏi con muốn thử điều gì trong năm tới, để con vẽ hoặc viết lên tờ giấy. Không ép con phải có câu trả lời.
  8. Kết thúc bằng một việc nhỏ chung: ăn bánh, đi dạo, chụp một tấm ảnh cả nhà bên cạnh các món đồ.

Nếu con mất tập trung giữa chừng, rút ngắn. Một buổi nhìn lại mười lăm phút con hứng thú tốt hơn một giờ con chán. Có thể chia làm hai lần trong tuần.

Những câu hỏi giúp con tự kể

“Con có nhớ hồi làm cái này không?” Câu mở đầu đơn giản, cho con cơ hội nhớ lại bối cảnh. Nhiều trẻ nhớ chuyện xung quanh món đồ, như hôm đó trời mưa, bà ngồi cạnh, hơn là món đồ.

“Con thấy hai cái này khác nhau ở đâu?” Để con tự quan sát sự thay đổi, thay vì người lớn chỉ ra. Câu trả lời của trẻ thường bất ngờ, có khi con để ý tới màu sắc, có khi tới kích thước, có khi tới cảm xúc.

“Hồi đó cái gì khó với con, giờ thì sao?” Giúp con nhận ra điều mình đã vượt qua, như cầm kéo, nhớ lời bài hát, kể chuyện có đầu có cuối.

“Năm nay con thích nhất là làm gì?” Không phải “con giỏi nhất cái gì”. Câu hỏi về niềm vui, không về thành tích.

“Có cái gì năm ngoái con thích mà giờ không thích nữa không?” Cho con thấy việc đổi sở thích là bình thường, và cho người lớn hiểu con hơn.

“Năm tới con muốn thử gì?” Kết thúc bằng hướng tới. Câu trả lời có thể rất nhỏ như “con muốn tự làm bánh trứng” — ghi lại, không biến thành chỉ tiêu.

Những điều không đưa vào buổi nhìn lại

Buổi nhìn lại có thể dễ dàng trượt thành buổi tổng kết thành tích nếu không cẩn thận. Điều đầu tiên nên để ngoài là điểm số và kết quả học tập. Buổi này nói về sở thích của con, không nói về học bạ. Nếu dịp nhìn lại trùng cuối năm học, nên tách hẳn hai việc sang hai ngày khác nhau.

Thứ hai là giải thưởng và giấy khen. Không cần giấu, nhưng cũng không đặt chúng ở trung tâm. Nếu con muốn kể về giải thưởng, lắng nghe như nghe một trải nghiệm, hỏi con nhớ gì về hôm đó, không nói “năm sau phải được giải cao hơn”. Giấy khen có chỗ riêng của nó trong bìa hồ sơ.

Thứ ba, và quan trọng nhất, là so sánh với người khác. Không đặt tranh của con cạnh tranh anh chị, không nhắc “bạn cùng lớp đã biết đàn bài này rồi”, không kể “hồi bằng tuổi con mẹ đã…”. Nếu có ông bà, họ hàng cùng tham dự, nói trước điều này để mọi người cùng giữ. Cuối cùng, không dùng buổi nhìn lại để đặt mục tiêu ép buộc, kiểu “năm tới con phải vẽ được tranh lớn hơn”. Mong muốn năm tới là của con, do con nói, và có quyền thay đổi giữa chừng.

Sau buổi: một trang cho cuốn sổ, một món cho góc trưng bày

Buổi nhìn lại kết thúc nhưng có thể để lại vài dấu vết. Tờ giấy con vẽ hoặc viết điều muốn thử năm tới được dán vào cuốn sổ sở thích, ở trang đầu của năm mới. Năm sau, trong buổi nhìn lại kế tiếp, cả nhà mở trang đó ra đọc lại — không để kiểm tra con có làm được không, mà để xem năm qua con đã đi về đâu, có khi khác hẳn điều con định.

Một tấm ảnh chụp cả nhà bên cạnh các món đồ, đặt cùng góc chụp mỗi năm, sau vài năm thành một chuỗi ảnh có giá trị. Con lớn dần trong khung hình, các món đồ thay đổi, người trong nhà cũng thay đổi. Chuỗi ảnh này đặt trong thư mục riêng, đặt tên theo năm.

Con có thể chọn một món trong buổi nhìn lại để đưa lên góc trưng bày, như “tác phẩm của tuổi mới”. Những món đã xem xong được cất lại vào hộp lưu theo năm. Nếu buổi nhìn lại khiến con muốn chia tay một số món cũ, đó là lúc tốt để làm, vì con vừa nhìn chúng bằng con mắt của người đã lớn hơn.

Câu hỏi thường gặp

Con mới hai, ba tuổi thì làm buổi nhìn lại có ý nghĩa gì không?

Trẻ nhỏ chưa hiểu nhiều về thời gian, nhưng vẫn thích xem ảnh, nghe giọng mình. Với tuổi này, buổi nhìn lại ngắn, chủ yếu xem ảnh và video, người lớn kể. Giá trị lớn hơn là cho chính cha mẹ, và là nguyên liệu cho những buổi sau khi con lớn hơn.

Nhà không giữ đồ cũ của con thì làm buổi nhìn lại thế nào?

Dùng ảnh trong điện thoại, video, hoặc chỉ là trí nhớ của người lớn. Có thể kể cho con nghe năm ngoái con thích gì, rồi bắt đầu giữ lại từ năm nay. Buổi nhìn lại đầu tiên đơn giản, những buổi sau sẽ phong phú hơn.

Con không muốn xem lại đồ cũ vì thấy xấu hổ thì sao?

Một số trẻ lớn thấy ngượng với đồ mình làm hồi nhỏ. Tôn trọng điều đó, không ép xem. Có thể chỉ xem những món con chọn, hoặc chuyển trọng tâm sang điều con muốn thử năm tới. Cảm giác này thường qua khi con lớn thêm.

Có nên mời ông bà, họ hàng cùng tham dự buổi nhìn lại không?

Tuỳ con. Có trẻ thích có ông bà cùng xem, có trẻ muốn chỉ có bố mẹ. Nếu có người ngoài gia đình nhỏ, nói trước với họ không so sánh, không nhận xét kiểu chấm điểm, và để con là người kể chính.

Buổi nhìn lại khác gì việc khen con dịp sinh nhật?

Khen là người lớn nói về con. Buổi nhìn lại là con tự nhìn và tự nói về mình, người lớn chủ yếu hỏi và nghe. Kết quả là con hiểu rõ hơn sự thay đổi của mình, không chỉ nghe rằng mình giỏi.

Con bảo năm nay không thích gì cả thì có đáng lo không?

Có những giai đoạn trẻ ít hứng thú với hoạt động nào nổi bật, nhất là khi bận học, chuyển trường hoặc có thay đổi trong gia đình. Ghi lại đúng như vậy. Nếu kèm theo buồn bã kéo dài, ăn ngủ kém, nên trao đổi với giáo viên và chuyên gia tâm lý trẻ em.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138