XuatChung.comXuất Chúng
An toàn và quyền của trẻ

Con dừng bước ở cuộc thi tài năng: đón con, nói gì và tránh nói gì những ngày sau

Khi con không qua vòng hay không có giải: những phút đầu, câu nên nói và nên tránh, clip lúc con khóc bị phát công khai, giúp con nhìn lại hành trình.

Evening on a quiet street in Can Tho, father carrying a tired boy on his back after a show, boy holding a small paper flower, both seen from behind under warm streetlights

Mỗi cuộc thi có nhiều trẻ dừng bước hơn trẻ đi tiếp, nên rất có thể một ngày con bạn là một trong số đó. Khoảnh khắc ấy với trẻ có thể là lần đầu tiên con thấy mình cố gắng hết sức mà không được như mong muốn, trước mặt nhiều người. Cách người lớn đón con hôm đó sẽ được con nhớ lâu hơn chính kết quả.

Bài này dành cho cha mẹ đang đứng ở hậu trường hay ngồi trước màn hình chờ kết quả. Không có kịch bản hoàn hảo, nhưng có những câu nên nói, những câu nên tránh, và vài việc cần làm khi hình ảnh con buồn bã được phát cho cả nghìn người xem.

Những phút đầu tiên sau khi biết kết quả

Việc đầu tiên không phải là giải thích, mà là có mặt. Ôm con, ngồi xuống ngang tầm con, để con khóc nếu con muốn. Trẻ nhỏ cần cảm thấy an toàn trong vòng tay người thân trước khi nghe bất cứ lời nào. Đừng vội nói "không sao đâu" khi với con rõ ràng là đang có sao; câu đó, dù có ý tốt, khiến trẻ nghĩ cảm xúc của mình là sai.

Đưa con ra khỏi chỗ đông người nếu có thể: một góc hành lang, xe của gia đình, một quán nước yên tĩnh. Ở hậu trường, xung quanh thường còn những gia đình đang vui mừng, máy quay còn chạy, và con dễ cảm thấy bị nhìn. Nếu ban tổ chức muốn ghi hình phản ứng của con hay phỏng vấn ngắn, bạn hoàn toàn có thể từ chối lịch sự.

Cho con ăn uống, nghỉ ngơi. Nhiều trẻ đã căng thẳng, nhịn ăn từ sáng, nên mệt mỏi thể chất làm nỗi buồn nặng thêm. Những câu chuyện về kết quả, về bài học rút ra, để sau — có khi là ngày hôm sau, có khi là cuối tuần. Hôm ấy chỉ cần con biết rằng cha mẹ vẫn tự hào về con, không thay đổi gì. Nếu có anh chị em đi cùng, nhắc khéo các con đừng trêu hay hỏi dồn, vì lời của anh chị em đôi khi làm trẻ đau hơn lời người lạ.

Câu nên nói và câu nên tránh

Lời người lớn nói trong những ngày sau cuộc thi định hình cách con hiểu về thất bại. Bảng dưới gợi ý vài cặp câu; điều quan trọng là tinh thần, không phải học thuộc.

Nên tránhNói thay bằngVì sao
"Giám khảo chấm không công bằng.""Hôm nay kết quả không như con mong, bố mẹ hiểu con buồn."Đổ lỗi cho người khác dạy con tránh nhìn vào trải nghiệm của mình
"Bạn kia hát hay hơn con mà.""Con thấy phần nào của mình con thích nhất?"So sánh làm con nghĩ giá trị của mình phụ thuộc vào người khác
"Phí bao nhiêu công tập luyện.""Mấy tuần qua con đã tập rất chăm, đó là thật."Con sẽ nghĩ công sức chỉ có nghĩa khi có giải
"Lần sau phải cố hơn.""Lần sau con có muốn thi nữa không, mình tính sau nhé."Không áp kế hoạch mới khi con còn đang buồn
"Đừng khóc nữa, con trai phải mạnh mẽ.""Con cứ khóc, bố ngồi đây với con."Cảm xúc của trẻ cần được cho phép, không phân biệt trai gái
"Mẹ đã bảo rồi mà không nghe.""Mình cùng nghĩ xem hôm nay con học được gì."Lời trách lúc này chỉ làm con khép lại

Có những lúc chính cha mẹ lỡ lời vì thất vọng. Khi đó, xin lỗi con là việc tốt: "Lúc nãy mẹ nói thế là không đúng, mẹ tự hào về con." Trẻ học được cách sửa sai từ chính người lớn của mình.

Những phản ứng hay gặp, theo lứa tuổi

Trẻ mẫu giáo thường buồn nhanh và quên nhanh. Con có thể khóc to rồi nửa tiếng sau đã đòi đi ăn kem. Điều đó không có nghĩa con không quan tâm; trẻ nhỏ sống ở hiện tại. Đừng nhắc lại chuyện cũ để "rút kinh nghiệm" khi con đã vui.

Trẻ đầu tiểu học dễ quy kết về bản thân. Câu "con hát dở" hay "con không giỏi gì cả" khá thường gặp. Đáp lại bằng chuyện cụ thể: con đã thuộc lời trọn bài, con đã dám đứng một mình trên sân khấu. Lời khen cụ thể có sức nặng hơn lời khen chung chung.

Trẻ lớn hơn có thể giữ im lặng. Không phải trẻ nào cũng nói ra. Con có thể đóng cửa phòng, lảng tránh khi nhắc tới cuộc thi. Cứ để ngỏ cánh cửa: "khi nào con muốn kể, bố mẹ nghe". Đừng gặng hỏi liên tục.

Trẻ tuổi thiếu niên nhạy cảm với bạn bè. Con có thể lo bạn cùng lớp đã xem, đã bàn tán. Nỗi lo này thật và cần được hỏi tới, không nên gạt đi là "chuyện nhỏ".

Có trẻ tuyên bố bỏ hẳn tài lẻ. Đừng tranh luận ngay. Nhiều trẻ sau vài tuần lại tự hát, tự vẽ. Nếu con thật sự muốn đổi sang sở thích khác, đó cũng là quyền của con.

Khi hình ảnh lúc con buồn được phát công khai

Với cuộc thi có ghi hình, cảnh trẻ khóc khi dừng bước thường được giữ lại vì nó gây xúc động với người xem. Cha mẹ ít khi được hỏi trước, và có khi chỉ biết khi thấy đoạn đó trên mạng, kèm hàng trăm bình luận thương hại hay chê bai. Với trẻ, bị nhìn thấy trong lúc yếu đuối nhất là một vết xước khó lành.

Theo nguyên tắc của Bộ luật Dân sự 2015 về quyền đối với hình ảnh và Luật Trẻ em 2016 về quyền bí mật đời sống riêng tư, việc sử dụng hình ảnh trẻ phải trong phạm vi đã được đồng ý và không được làm tổn hại danh dự, nhân phẩm của trẻ. Hãy xem lại giấy đồng ý đã ký với ban tổ chức: phạm vi ghi gì, có cho phép dùng cảnh hậu trường không. Bạn có thể đề nghị bằng văn bản không phát, hoặc gỡ, những cảnh con khóc.

Nếu đoạn hình đã lan rộng, bị cắt ghép thành ảnh chế hay kèm lời lẽ chế giễu, hãy lưu bằng chứng, báo cáo với nền tảng và đề nghị ban tổ chức phối hợp gỡ. Trong trường hợp ban tổ chức không hợp tác hoặc hậu quả nghiêm trọng, hãy hỏi luật sư trên AI Cố Vấn. Trong lúc chờ, giữ con tránh xa phần bình luận, và nói với con rằng nhiều người xem không có nghĩa nhiều người hiểu con.

Cha mẹ cũng cần xử lý nỗi thất vọng của mình

Nói thật thì người buồn lâu nhất đôi khi là cha mẹ. Mình đã đưa đón, đã chọn bài, đã thức khuya chuẩn bị trang phục, đã kể với cả họ hàng. Nỗi thất vọng đó là bình thường, nhưng nó cần được xử lý ở chỗ khác, không phải trước mặt con. Trẻ rất nhạy với nét mặt, giọng nói của cha mẹ; con dễ nghĩ mình đã làm bố mẹ buồn và tự gánh lấy trách nhiệm.

Hãy nói chuyện với người lớn khác trong nhà, với bạn bè, hoặc viết ra những điều mình đang nghĩ. Tự hỏi: mình buồn vì con, hay vì kỳ vọng của mình? Nếu câu trả lời nghiêng về phía sau, đây là cơ hội để nhìn lại cách cả nhà đang đối xử với tài lẻ của con.

Cũng tránh những phản ứng thái quá như đăng bài trách ban tổ chức, nhắn tin cho giám khảo, hay kể lể trên nhóm phụ huynh. Những việc đó hiếm khi đổi được kết quả, nhưng lại kéo con vào tâm điểm thêm một lần nữa. Nếu có căn cứ cho rằng quy trình thi có vấn đề, hãy dùng kênh khiếu nại chính thức theo thể lệ, bình tĩnh và có văn bản.

Giúp con nhìn lại hành trình, không nhìn lại kết quả

Sau vài ngày, khi con đã bình tâm, có thể cùng con nhìn lại mùa thi theo cách nhẹ nhàng. Mục tiêu là để con thấy mình đã lớn lên thế nào, so với chính con trước đó.

  1. Mở lại clip con tập ở tuần đầu và clip ở buổi cuối, nếu con đồng ý xem. Hỏi con thấy mình khác đi ở đâu.
  2. Cùng con viết hoặc vẽ ra ba điều con làm được mà trước đây chưa làm được.
  3. Hỏi con khoảnh khắc nào vui nhất trong cả mùa thi; thường là một buổi tập, một người bạn mới, không phải sân khấu.
  4. Hỏi con điều gì khó nhất, và lần sau nếu gặp lại con muốn được giúp thế nào.
  5. Đưa vào sổ hành trình của con một trang về cuộc thi: ngày, tiết mục, một tấm ảnh con chọn, một câu con muốn ghi.
  6. Để con tự quyết có thi lần sau không, và nói rõ quyết định nào cũng được tôn trọng.

Khi được nhìn lại theo cách này, nhiều trẻ tự nhận ra cuộc thi chỉ là một ngày trong hành trình dài của sở thích. "Xuất chúng" theo nghĩa đó là so với chính con hôm qua, không phải với bạn đứng cạnh trên sân khấu.

Khi nào cần thêm sự hỗ trợ

Phần lớn trẻ vượt qua nỗi buồn sau cuộc thi trong vài ngày đến vài tuần. Một số tình huống cần người lớn để ý kỹ hơn và tìm thêm trợ giúp.

  • Con buồn bã, thu mình, mất ngủ, chán ăn kéo dài nhiều tuần, không còn hứng thú với cả những điều khác.
  • Con nói những câu như "con là đồ vô dụng", "không ai cần con", lặp đi lặp lại.
  • Con bị bạn bè trêu chọc, chia sẻ lại đoạn hình con khóc ở trường hoặc trong nhóm lớp.
  • Con sợ đi học, sợ gặp người quen vì xấu hổ.
  • Có người lạ nhắn tin cho con nhân dịp con xuất hiện trên sóng, hứa giúp con "lần sau chắc chắn có giải".

Với những dấu hiệu kéo dài về sức khoẻ tinh thần, hãy đưa con tới bác sĩ hoặc chuyên gia tâm lý để được đánh giá. Chuyện bị trêu chọc ở trường cần trao đổi với giáo viên chủ nhiệm. Bạn có thể gọi 111, Tổng đài quốc gia bảo vệ trẻ em, để được tư vấn khi thấy con bị bắt nạt hay bị người lạ tiếp cận; nếu có nguy hiểm trước mắt, gọi 113.

Câu hỏi thường gặp

Con khóc nức nở khi bị loại, có nên an ủi rằng không sao đâu?

Thay vì nói không sao, hãy công nhận cảm xúc của con: con buồn là đúng vì con đã cố gắng nhiều. Ôm con, ở cạnh con, để con khóc. Những lời phân tích, rút kinh nghiệm để sau, khi con đã bình tâm.

Có nên nói giám khảo chấm không công bằng để con đỡ buồn?

Không nên, trừ khi có căn cứ rõ ràng và bạn dùng kênh khiếu nại chính thức. Đổ lỗi cho người khác giúp con đỡ buồn nhất thời nhưng dạy con tránh nhìn vào trải nghiệm của mình và mất niềm tin vào người lớn.

Ban tổ chức phát cảnh con khóc lên mạng thì cha mẹ làm gì?

Xem lại giấy đồng ý đã ký, rồi đề nghị bằng văn bản gỡ hoặc không phát cảnh đó. Nếu đoạn hình bị cắt ghép, chế giễu, lưu bằng chứng, báo cáo với nền tảng và hỏi luật sư trên AI Cố Vấn khi cần.

Con tuyên bố không bao giờ hát nữa thì sao?

Đừng tranh luận ngay. Trẻ thường nói vậy trong lúc buồn, rồi vài tuần sau lại tự hát. Nếu con thật sự muốn dừng hoặc đổi sang sở thích khác, hãy tôn trọng; điều quan trọng là con vẫn có niềm vui với một điều gì đó.

Bao lâu thì nên hỏi con có muốn thi tiếp?

Không có mốc cố định, nhưng nên đợi con bình tâm hẳn, thường là sau vài tuần, và để con tự nhắc tới trước càng tốt. Quyết định thi tiếp hay không là của con, cha mẹ chỉ cung cấp thông tin.

Con bị bạn ở trường trêu vì đoạn hình bị loại, làm gì?

Nghe con kể, công nhận cảm xúc của con, rồi trao đổi với giáo viên chủ nhiệm để xử lý trong lớp. Nếu đoạn hình bị phát tán kèm lời lẽ xúc phạm, lưu bằng chứng; có thể gọi 111 để được tư vấn bảo vệ trẻ em.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138