XuatChung.comXuất Chúng
An toàn và quyền của trẻ

Cho con đóng quảng cáo, đi diễn có thù lao: nguyên tắc pháp luật và thoả thuận nên có

Khi con được mời đóng quảng cáo hay đi diễn có thù lao: nguyên tắc Bộ luật Lao động 2019 về người chưa thành niên, điều khoản cần có và nội dung nên từ chối.

Bright photo studio in Ho Chi Minh City, mother sitting on a low stool beside a boy taking a juice break between takes, crew silhouettes and blank backdrop behind, wide shot

Khi một nhãn hàng mời con quay quảng cáo, hay một đơn vị mời con đi hát ở sự kiện có trả tiền, tài lẻ của con đã bước sang một vùng khác: vùng của công việc. Ở vùng này có hợp đồng, có giờ giấc, có người khác quyết định con mặc gì, nói gì, và hình ảnh của con được dùng ở đâu trong bao lâu.

Bài này nêu những nguyên tắc pháp luật chung mà cha mẹ cần nắm, những điều khoản nên có trong thoả thuận, và những nội dung nên từ chối dù thù lao hấp dẫn. Đây là thông tin tham khảo; với hợp đồng cụ thể, nhất là hợp đồng dài hạn hay có giá trị lớn, bạn nên hỏi luật sư trên AI Cố Vấn trước khi ký.

Khi tài lẻ thành công việc

Ranh giới nằm ở chỗ ai quyết định và có trả công hay không. Con hát ở buổi văn nghệ trường là hoạt động; con hát ở sự kiện của một công ty, theo kịch bản của họ, nhận thù lao, thì đó đã mang tính chất công việc. Tương tự, con tự quay clip làm bánh là sở thích; con quay clip giới thiệu bột làm bánh theo yêu cầu của nhãn hàng thì là quảng cáo.

Khi đã là công việc, nhiều thứ thay đổi. Con phải có mặt đúng giờ, làm lại nhiều lần theo yêu cầu, mặc trang phục được chọn sẵn, nói lời thoại người khác viết. Hình ảnh của con trở thành một phần sản phẩm truyền thông của người khác, có thể xuất hiện ở bảng quảng cáo ngoài đường, trên bao bì, trên mạng trong nhiều năm.

Điều này không có nghĩa là không nên nhận. Nhiều trẻ thấy thích thú với trường quay, được làm quen với nghề, được trân trọng công sức. Nhưng cha mẹ cần đổi vai: từ người cổ vũ thành người đại diện, đọc kỹ, hỏi kỹ, và sẵn sàng nói không. Pháp luật cũng đặt nhiều trách nhiệm hơn lên cả bên thuê lẫn cha mẹ khi trẻ làm việc.

Pháp luật nói gì về người chưa thành niên làm việc

Bộ luật Lao động 2019 dành hẳn một phần cho lao động là người chưa thành niên, tức người dưới 18 tuổi, với nguyên tắc chung là việc làm không được gây hại tới sức khoẻ, sự phát triển thể lực, trí lực, nhân cách, và phải bảo đảm quyền học tập của trẻ. Theo nguyên tắc của bộ luật, người chưa đủ 13 tuổi chỉ được làm các công việc nghệ thuật, thể dục thể thao không làm tổn hại tới sự phát triển của trẻ; đóng quảng cáo, biểu diễn thuộc nhóm có thể được phép nhưng kèm điều kiện.

Với trẻ dưới 15 tuổi, theo nguyên tắc của bộ luật, hợp đồng phải bằng văn bản, giao kết với chính trẻ cùng người đại diện theo pháp luật của trẻ — nghĩa là trẻ là một bên của thoả thuận chứ không đứng ngoài. Thời giờ làm việc của trẻ được giới hạn chặt hơn người lớn, và trẻ nhỏ không được làm thêm giờ hay làm việc ban đêm theo quy định. Bên sử dụng trẻ còn có những trách nhiệm riêng về điều kiện làm việc, an toàn và sức khoẻ.

Ngoài pháp luật lao động, Bộ luật Dân sự 2015 về quyền đối với hình ảnh, Luật Trẻ em 2016 về quyền riêng tư và lợi ích tốt nhất của trẻ, cùng pháp luật về quảng cáo cũng có quy định liên quan tới việc dùng hình ảnh trẻ em. Chi tiết như số giờ cụ thể, danh mục công việc, thủ tục đi kèm có thể được hướng dẫn và sửa đổi; hãy kiểm văn bản hiện hành hoặc hỏi luật sư trên AI Cố Vấn với trường hợp cụ thể của con.

Điều khoản nên có trong thoả thuận

Dù là hợp đồng dày hay chỉ một trang xác nhận, các điểm sau nên được ghi rõ bằng văn bản. Thiếu điểm nào, bạn có thể đề nghị bổ sung trước khi ký.

Điều khoảnCần ghi rõVì sao quan trọng
Công việcQuay gì, diễn gì, bao nhiêu cảnh, có lời thoại khôngTránh phát sinh việc ngoài thoả thuận ngay tại trường quay
Thời gianNgày, giờ bắt đầu và kết thúc dự kiến, giờ nghỉ, giờ ănBảo vệ giờ ngủ, giờ học của con
Người kèmCha mẹ hoặc người giám hộ được ở cạnh trẻ suốt buổiKhông để trẻ một mình với người lạ
Phạm vi hình ảnhDùng trên kênh nào, khu vực nào, trong bao lâuHình ảnh không bị dùng vô thời hạn, ở bất kỳ đâu
Chỉnh sửaCó được cắt ghép, chỉnh sửa gương mặt, giọng nói bằng công cụ số khôngTránh hình ảnh con bị biến đổi ngoài ý muốn
Thù laoSố tiền, thời điểm trả, trả cho ai, chi phí đi lạiMinh bạch, có căn cứ để giữ tiền cho con
Huỷ, dừngKhi trẻ mệt, ốm hay không muốn tiếp tục thì xử lý thế nàoCon không bị ép làm tiếp vì sợ phạt hợp đồng

Đọc kỹ nhất phần phạm vi hình ảnh và thời hạn. Một buổi quay vài giờ có thể đi kèm quyền dùng hình ảnh của con trong nhiều năm; điều này nên được trả công tương xứng hoặc thu hẹp lại.

Ngày quay: cha mẹ để ý những gì

Trường quay là môi trường của người lớn, nhịp nhanh và nhiều người lạ. Có mặt và chủ động là cách bảo vệ con tốt nhất.

  • Có mặt từ đầu đến cuối, kể cả lúc trang điểm, thay đồ; con thay đồ ở nơi kín, có cha mẹ đi cùng.
  • Mang theo nước, đồ ăn nhẹ, áo khoác, thuốc con hay dùng; biết lối thoát hiểm, nơi có người y tế nếu có.
  • Theo dõi giờ: buổi quay kéo dài quá thoả thuận thì đề nghị dừng, không để con thức khuya.
  • Để ý những cảnh nguy hiểm: đứng trên cao, gần nước, gần lửa, thú vật, xe cộ — đề nghị đổi hoặc dùng người đóng thế người lớn.
  • Không để ai chụp ảnh, quay riêng con ngoài phạm vi buổi quay, kể cả "chụp vài tấm làm hồ sơ".
  • Quan sát con: mệt, sợ, khóc thật thì dừng, dù cả đoàn đang chờ.
  • Ghi lại những gì đã diễn ra trong ngày, phòng khi có tranh chấp về sau.

Một đoàn làm việc chuyên nghiệp sẽ tôn trọng những yêu cầu trên. Nếu bạn bị gạt đi, bị đề nghị đứng ngoài, hay bị nói là "khó tính", đó là thông tin quan trọng về đơn vị bạn đang làm việc cùng.

Hỏi ý con trước và sau mỗi lần nhận việc

Pháp luật đặt trẻ là một bên khi giao kết hợp đồng, nhưng trong gia đình, việc hỏi con không nên chỉ là một chữ ký cho đủ thủ tục. Trước khi nhận lời, kể cho con nghe bằng lời dễ hiểu: con sẽ đi đâu, gặp ai, làm gì, mất bao lâu, mặc gì, và hình ảnh của con sẽ xuất hiện ở đâu. Hỏi con có muốn không, và để con biết rằng nói không cũng hoàn toàn được.

Sau mỗi buổi quay hay buổi diễn, dành ít phút hỏi lại: con thấy vui ở đâu, mệt ở đâu, có ai làm con khó chịu không, có lúc nào con muốn dừng mà không dám nói không. Những câu trả lời này cho bạn biết nhiều hơn bất kỳ lời khen nào của đoàn làm việc. Nếu con kể có người lớn đụng chạm, nói lời khiến con sợ, hay yêu cầu con giữ bí mật với cha mẹ, hãy coi đó là chuyện nghiêm túc và tìm hiểu ngay.

Nhịp nhận việc cũng nên do con dẫn. Một lời mời được nhận không có nghĩa lời mời sau cũng phải nhận. Trẻ có quyền chỉ thử một lần cho biết, rồi quay về với sở thích ở nhà mà không ai trách.

Thù lao là của con

Theo nguyên tắc của Bộ luật Dân sự 2015, người chưa thành niên có thể có tài sản riêng, và cha mẹ quản lý tài sản đó thay con vì lợi ích của con. Khoản thù lao từ việc con đóng quảng cáo, đi diễn là kết quả công sức và hình ảnh của con, nên được xem là của con chứ không phải thu nhập chung của gia đình.

Cách làm minh bạch là mở một khoản tiết kiệm riêng hoặc ghi sổ rõ ràng: ngày nhận, từ đâu, bao nhiêu, đã chi gì cho con. Những khoản chi phục vụ trực tiếp công việc đó, như đi lại, trang phục, có thể trừ ra và ghi lại. Khi con lớn, cho con xem cuốn sổ; con sẽ hiểu công sức của mình được trân trọng thế nào.

Cũng nên nghĩ tới lúc thù lao trở thành lý do để nhận thêm việc. Nếu gia đình bắt đầu tính khoản này vào chi tiêu thường xuyên, áp lực "phải đi quay" sẽ dồn lên con. Giữ tiền của con tách khỏi tiền nhà là cách để quyết định nhận hay không nhận việc luôn xuất phát từ con, không từ ngân sách gia đình.

Những nội dung nên từ chối

Có những lời mời nên nói không ngay, dù thù lao cao hay đơn vị có tiếng. Danh sách sau không phải điều luật, mà là ranh giới mà cha mẹ đứng về phía con nên giữ.

  • Quảng cáo sản phẩm không phù hợp với trẻ, hoặc kịch bản khiến trẻ cổ vũ cho thói quen có hại.
  • Cảnh bắt trẻ khóc thật, sợ thật, đau thật để lấy cảm xúc.
  • Trang phục, động tác, góc máy mang tính người lớn hoá trẻ em.
  • Lời thoại chê bai bạn khác, chê ngoại hình, hoặc nội dung trẻ không hiểu mà người lớn hiểu theo nghĩa xấu.
  • Yêu cầu phụ huynh rời khỏi khu vực quay, để trẻ một mình với đoàn.
  • Đòi đóng tiền trước dưới bất kỳ tên gọi nào: phí hồ sơ, phí đào tạo, phí chụp ảnh — dấu hiệu thường gặp của lừa đảo.
  • Hợp đồng ràng buộc dài hạn, độc quyền hình ảnh của con mà không nói rõ quyền lợi và cách chấm dứt.

Nếu đã lỡ ký và thấy điều khoản bất lợi cho con, đừng tự xử lý bằng cách bỏ ngang; hãy hỏi luật sư trên AI Cố Vấn. Khi nghi ngờ trẻ đang bị bóc lột sức lao động hay bị đối xử không đúng, có thể gọi 111 để được tư vấn bảo vệ trẻ em.

Câu hỏi thường gặp

Trẻ dưới 13 tuổi có được đóng quảng cáo không?

Theo nguyên tắc của Bộ luật Lao động 2019, người chưa đủ 13 tuổi chỉ được làm công việc nghệ thuật, thể dục thể thao không làm tổn hại tới sự phát triển của trẻ, và kèm điều kiện. Chi tiết thủ tục nên kiểm văn bản hiện hành hoặc hỏi luật sư trên AI Cố Vấn.

Ai ký hợp đồng khi con còn nhỏ?

Theo nguyên tắc của Bộ luật Lao động 2019, với trẻ dưới 15 tuổi, hợp đồng bằng văn bản được giao kết với chính trẻ cùng người đại diện theo pháp luật, thường là cha mẹ. Cha mẹ đứng ra cùng con, nhưng vẫn phải hỏi con và quyết vì lợi ích của con.

Thù lao con nhận được có phải nộp vào chi tiêu chung của nhà không?

Theo nguyên tắc pháp luật dân sự, con có thể có tài sản riêng, cha mẹ quản lý thay. Cách làm minh bạch là giữ riêng, ghi sổ, chỉ trừ những khoản chi phục vụ chính công việc đó và cho con biết khi con đủ lớn.

Nhãn hàng muốn dùng hình ảnh con trong nhiều năm có được không?

Được nếu hai bên thoả thuận rõ trong hợp đồng. Bạn nên đọc kỹ phạm vi và thời hạn, đề nghị thu hẹp nếu quá rộng, và yêu cầu thù lao tương xứng. Hợp đồng dài hạn nên hỏi luật sư trên AI Cố Vấn trước khi ký.

Đoàn quay đề nghị cha mẹ ra ngoài cho con tập trung, có nên đồng ý?

Không nên với trẻ nhỏ. Bạn có thể đứng ở vị trí không lọt vào khung hình nhưng vẫn nhìn thấy con. Một đoàn làm việc chuyên nghiệp sẽ hiểu yêu cầu này; bị từ chối là tín hiệu nên cân nhắc lại.

Con mệt giữa buổi quay muốn về thì làm sao?

Đề nghị nghỉ ngay, cho con ăn uống. Nếu con vẫn không muốn tiếp tục, ưu tiên sức khoẻ của con và trao đổi với đơn vị. Đây là lý do nên có điều khoản xử lý khi trẻ mệt, ốm trong thoả thuận từ đầu.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138